Needle spiking: wat is massahysterie?

Er is geen enkel bewijs dat in Nederland mensen zijn gedrogeerd met een naald. Dat zegt de politie na onderzoek naar dertig mogelijke gevallen. Hoe kan het dan zo zijn dat mensen daar heel overtuigend over vertellen? Het is massahysterie, een vreemd maar goed onderzocht fenomeen.

In de sociologie en de psychologie is massahysterie een verschijnsel waarbij door middel van geruchten en angst collectieve illusies van reële of denkbeeldige bedreigingen door een bevolking en een samenleving worden verspreid. Het kan tot echte hypes leiden

Een bekend geval in Nederland is de clown van Oude Pekela. In het Groningse plaatsje zou in 1987 een man in een clownspak kinderen hebben meegelokt voor ontucht. Na onderzoek concludeert de politie dat er geen enkele aanwijzing is dat het echt is.

In de VS en Canada waarde in 2016 ook al een verkrachtende clown rond. Ook hier bleken de verhalen niet te kloppen en was er geen clown. Mensen jutten elkaar bij een massahysterie op en lokken meldingen uit van zaken die niet zijn gebeurd.

Een goed gedocumenteerd geval hoe snel massahysterie kan toeslaan is Emirates vlucht 203 in september 2018. Toen ontwikkelden 106 van 521 passagiers op een 14 uur durende vlucht van Dubai naar New York symptomen, waaronder hoesten, niezen, koorts of overgeven. Het vliegtuig ging in quarantaine in New York en elf passagiers gingen naar het ziekenhuis. Ze bleken gewone verkoudheden of griep te hebben, terwijl de andere passagiers tot de overtuiging kwamen dat zij ook ziek waren na het observeren van de mensen om hen heen.

Zoals dit zijn er door de geschiedenis heen duizenden gevallen waarin mensen elkaar opjutten en suggestie de rest doet. Die kan zo krachtig zijn, dat mensen echte symptomen krijgen en het lijkt te gaan om echte gevallen. Dat is het bekende placebo-effect, maar geen ziekte.