Nieuws

Van Gogh verkleurt


Vincent van Gogh maakte voor zijn schilderijen veel gebruik van de kleur geel. Dit verkleurt echter langzaam, over een periode van meer dan honderd jaar, van geel naar bruin. Waarom?

Wetenschappers tasten daarover tot op heden in het duister. Een internationaal team van wetenschappers, onder leiding van Prof. Koen Janssens (Universiteit Antwerpen) is nu een complexe chemische reactie op het spoor die de oorzaak van de verkleuring zou kunnen zijn.

Dat gele verf soms bruin verkleurt onder invloed van zonlicht was al in de negentiende eeuw bekend, maar niet alle schilderijen hebben er evenveel last van en de mate van verkleuring varieert sterk. Wetenschappers hadden het sterke vermoeden dat het gebruik van chroom in de gele verf uit de tijd van Van Gogh de sleutel was, maar wat er nu precies in de verf gebeurde, bleef een raadsel.

Om daar achter te komen, namen de wetenschappers een microscopisch klein stukje verf weg uit twee schilderijen: Veld met bloemen bij Arles (1888) en Oever van de Seine (1887). Daarnaast verouderden ze verf uit oude verftubes met een UV-lamp. Bij een van deze proefstukjes, afkomstig uit een historische verftube van de Vlaamse schilder Rik Wouters, was het raak. Dit stukje veranderde in drie weken van felgeel naar chocoladebruin.

Een internationaal team van wetenschappers analyseerde vervolgens de samenstelling van dit proefstukje en de monsters uit de schilderijen met geavanceerde technieken, onder andere met röntgenstraling van de grote deeltjesversneller ESRF in Grenoble. Daarbij kwam een verandering in het element chroom in de verkleurde verf naar voren.

In de bruine verfdelen vonden de wetenschappers veel chroomatomen van een bepaald chemisch type. En wel van een ander type dan de chroomatomen die oorspronkelijk in de verf zaten. De gevonden atomen hebben ieder drie elektronen meer.

Opvallend is verder dat ze vlakbij dit ‘gereduceerde’ chroom, ook veel barium en zwavel aantroffen. Dit is waarschijnlijk afkomstig uit bariumsulfaat, een kleurloos vulmiddel dat met de verf vermengd werd. Dit doet vermoeden dat de toevoeging van dat bariumsulfaat de bron van de verkleuring zou kunnen zijn.

De ontdekking is belangrijk om het proces van verbruining te kunnen stoppen of vertragen. Zo kunnen ook toekomstige generaties van de werken van Van Gogh blijven genieten. Het hele onderzoek staat vanaf vandaag in het vakblad Analytical Chemistry.