Nieuws

Hoeveel weegt een kilo?


Een gewichtige bijeenkomst in Londen vandaag. Daar moet de vraag worden beantwoord hoeveel een kilo moet wegen.

Het probleem op de agenda bij de Royal Society vandaag is de kilo aller kilo’s. In het Franse plaatsje Sèvre ligt achter drie lagen beschermend glas een staaf gemaakt van een platina-iridium legering.

Replica 48 van de kilo, besteld door de Deense regering. Foto: Danish National Metrology Institute.

De staaf is in 1889 gemaakt en weegt precies één kilo. Het is de standaard waarvan alle andere kilo’s zijn afgeleid.

In de 19e eeuw werd het steeds belangrijker om gewichten te standaardiseren. Dus werd de massa van 1 liter puur water genomen als het oergewicht (eigenlijk de oermassa), 1 kilogram. Britse wetenschappers maakten de staaf om voor eens en altijd te bepalen hoe zwaar dat zou zijn. De Fransen sloegen het ding op. Andere landen (waaronder Nederland, kopie 53) die een eigen standaard kilo maakten, kalibreerden die in Parijs op de oerkilo.

Er is alleen een groot probleem: de oerkilo weegt geen kilo meer. Hij is in de loop der jaren vijftig microgram lichter geworden. Dat is minder dan het gewicht van een korrel zand. Voor een leek is dat weinig, maar metrologen (meet-wetenschappers) zijn in rep en roer. Het Internationale Bureau voor Gewichten en Metingen zit met de handen in het haar.

Waarschijnlijk is in de loop der jaren gas uit de kilo ontsnapt. Dat kan worden opgevangen door een beetje metaal op de kilo te solderen, ongeveer zo groot als een korrel zand. Andere wetenschappers willen helemaal van de oerkilo af, zij stellen voor een kilo vanaf nu natuurkundig te berekenen, bijvoorbeeld door de hoeveelheid stroom te berekenen die nodig is om een kilo metaal met hulp van een elektromagneet te laten zweven. In Londen hakken geleerden van over de hele wereld vandaag de knoop door.

Basis eenheid
De kilo is een van de zeven natuurkundige basiseenheden, een eenheid waarvan alle metingen op aarde kunnen worden afgeleid. De andere zes zijn de meter, de seconde, ampère, kelvin, mol en de candela. Daarmee meet je respectievelijk lengte, tijd, elektrische stroom, temperatuur, hoeveelheid stof en de intensiteit van licht. De kilo is officieel geen eenheid van gewicht, maar van massa.

Follow Faqtman on Twitter