Nieuws

Gek gedrag zon verklaard


Nog nooit sinds we begonnen met het bestuderen van de zon, was onze ster zo rustig als nu. Dankzij simulaties is eindelijk bekend waarom.

De zon dankt haar ongewoon rustige fase in de afgelopen jaren aan haar interne ‘dynamo’. Dat zegt een Indiaas-Amerikaans onderzoeksteam in het Britse tijdschrift Nature. De minste activiteit van onze ster in ongeveer 100 jaar heeft te maken met een noord-zuid stroming van heet, elektrisch geladen gas (plasma) in de zonne-atmosfeer.

De zon gaat steeds opnieuw door een ongeveer elf-jarige cyclus, van heel rustig naar zeer actief. Als de zon rustig is, hebben we koude winters (Elfstedentochten volgen ruwweg de zonnecyclus), als de zon actief is, wordt het warm. Een actieve zon produceert veel zonnevlekken. Die ontstaan door lokale magnetische velden die de elektrisch geladen plasma naar de oppervlakte trekt. Als gevolg daarvan, koelt het hete gas licht en het wordt donkerder dan de omringende atmosfeer.

Een close-up van het oppervlak van de zon.

De laatste zonnecyclus met het nummer 23 had zijn maximum (veel zonnevlekken) in 2001. Volgende begonnen de meest ‘vlekkenloze’ jaren sinds het begin van het ruimtevaart tijdperk. De minimale fase (weinig zonnevlekken) was bijzonder rustig. Inmiddels is de zonne-activiteit weer een beetje aan het toenemen.

Om te onderzoeken waarom de zon zó rustig was, simuleerde onderzoeker Dibyendu Nandy meer dan 210 cycli van de zon in de computer. Hij kwam er zo achter dat elektrisch geladen zonneplasma een grote rol speelt bij de cycli. Als een soort ‘dynamo’ genereren deze stromingen in de zon magnetische velden.

Uit de simulatie blijkt dat onder meer dat een snelle noord-zuid-stroming van de zonne-plasma in de eerste helft van een actieve cyclus altijd wordt gevolgd door een periode van zeer weinig zonnevlekken in het komende zonneminimum. De zon ‘gebruikt’ in de actieve periode zo veel energie uit het hete plasma, dat er voor de rustige periode niet genoeg over is. Het gevolg zijn weinig zonnevlekken en dus koude winters op aarde.