Nieuws

Na-apen zorgt voor gewonden


Een massale paniekaanval, zoals met de dodenherdenking op de Dam, komt doordat mensen in paniek niet zelf nadenken, maar anderen nadoen.

Je bent in een gebouw met honderd andere mensen. Ineens vult de ruimte zich met rook. Wat doe je? Tien tegen één dat je om je heen kijkt wat de mensen om je heen doen. Die zelf ook weer naar andere mensen kijken om een aanwijzing te krijgen.

De Hadj-pelgrimage in Mekka. De afgelopen jaren zijn bij paniekaanvallen honderden mensen omgekomen tijdens deze massale bijeenkomsten. Foto: Al Jazeera.

De Hadj-pelgrimage in Mekka. De afgelopen jaren zijn bij paniekaanvallen honderden mensen omgekomen tijdens deze massale bijeenkomsten. Foto: Al Jazeera.

Dat lijkt logisch, maar het kan een dodelijke strategie zijn. In wetenschappelijke experimenten aan de Eötvös universiteit van Boedapest, blijkt dat 97 van de honderd mensen in het gebouw daardoor proberen zich door één enkele deur te persen. Terwijl er meer uitgangen zijn. In echte noodsituaties kan dat het verschil betekenen tussen leven en dood.

Een ontsnappende menigte schematisch weergegeven. Vrijwel iedereen rent naar dezelfde uitgang. Beeld: Eötvös universiteit Boedapest.

Een ontsnappende menigte schematisch weergegeven. Vrijwel iedereen rent naar dezelfde uitgang. Beeld: Eötvös universiteit Boedapest.

In de psychologie heet zulk gedrag ontsnappingspaniek. Gisteravond zagen we in Amsterdam daar een klassiek voorbeeld van. In een fractie van een seconde moesten mensen beslissen wat ze gingen doen. Vrijwel iedereen besliste hetzelfde te doen als de buurman.

Daardoor vielen mensen en was een ander klassiek patroon van ontsnappingspaniek te zien: mensen die struikelen worden een obstakel, waardoor de mensen achter ze nog meer in paniek raken en nog harder proberen weg te komen. De duwkracht van een massa mensen kan toenemen tot 4500 newtonmeter, een kracht die groot genoeg is om stalen hekken te laten buigen.

Ingewikkeld: paniek van een menigte als wiskundige vergelijking. Hieruit blijkt de enorme kracht die een menigte kan oproepen.

Ingewikkeld: paniek van een menigte als wiskundige vergelijking. Hieruit blijkt de enorme kracht die een menigte kan oproepen.

Ontsnappingspaniek kan in bepaalde gevallen zelfs tot doden leiden. Het meest beruchte geval is het Hadj-drama van 1998, toen in Mekka 107 mensen omkwamen bij de pelgrimstocht. Ook toen was er eigenlijk geen aanleiding, maar versterkte de paniek zichzelf. Ook toen waren er uitgangen die nauwelijks werden gebruikt, omdat iedereen één kant op rende.

Uitbaters van stadion, stations, hotels en andere openbare gelegenheden proberen hun gebouwen zo in te richten dat paniek in een menigte weinig schade aan kan richten. Maar tegen de kracht van honderden mensen die hetzelfde doen, is eigenlijk geen kruid gewassen. Zoals op deze beelden uit 1985 te zien is.