Nieuws

Hoe lichamen in zee vergaan


Vorige week werd het lichaam van de gedode terroristenleider Osama bin Laden door de Amerikaanse strijdkrachten op zee begraven.

Volgens door de Amerikanen vrijgegeven informatie kreeg het stoffelijk overschot van Bin Laden, gewassen en ingenaaid in een wit laken, een eenvoudige afscheidsdienst naar Islamitische traditie. Vervolgens gleed het, gewikkeld in een verzwaarde zak, van een schuine plank de Arabische Zee in. Vroeger, in de tijd van zeilende zeeschepen en hun lange en gevaarlijke reizen, was begraven op zee redelijk algemeen. In Nederland en België is begraven van hele lijken op zee nu verboden. Asverstrooiingen op zee, zoals die vanuit Scheveningen en Oostende worden aangeboden, mogen weer wel.

Amerikaanse marine: eervollle asverstrooing op zee

Maar wat gebeurt er met een lijk in zee? Voor lijken op het land zochten forensisch antropologen al precies uit welke bacteriën, insecten en andere dieren een lichaam afbreken, in welke volgorde en hoe lang zij daarover doen. Kennis die dankbaar wordt gebruikt in de oplossing van misdrijven. Over wat er in zee gebeurt is veel minder bekend. Vast lijkt te staan, dat mits goed verzwaard zodat het niet komt bovendrijven en alleen gewikkeld in biologisch afbreekbare materialen, een lijk in zee op een schone en ecologisch verantwoorde manier vergaat. Een van de zeldzame wetenschappelijke studies naar de afbraak van kadavers in zee, komt van een Canadees zee-onderzoeksintituut. Daarvoor werden verzwaarde dierenkadavers voor de Canadese oostkust in zee afgezonken tot een diepte van honderd meter en in de gaten gehouden met een onderwatercamera.

Twee karkassen werden vrijwel direct gevonden door een leger kreeften en krabben, waaronder een neef van de Europese noordzeekrab en zogenoemde springkrabben, een soort kleine kreeften. Bij een van de karkassen werd de buikholte binnen 24 uur opengebroken door grotere kreeftachtigen, waarna de kleinere exemplaren het lijk van binnenuit oppeuzelden. In een tweede geval nam blijkbaar een bodemlevende haaiensoort een hap uit het kadaver, waarna de krabben naar binnen konden. Een van de karkassen verdween na 22 dagen, waarschijnlijk meegesleurd door een haai, van de ander was na 42 dagen slechts een schoon skelet over. Het derde karkas lag op een plek met bijna zuurstofloos water. Hier raakte het kadaver geheel overwoekerd met een soort slijm van waarschijnlijk draadvormende zwavelbacteriën. Na twee maanden stegen de zuurstofniveau´s, waarop eerst vissen en na een paar dagen weer de bekende kreeftachtigen bij het lijk aanschoven.

Een publicatie in een vakblad voor forensische wetenschap beschrijft twee van een diepte van ongeveer vijfhonderd meter opgeviste slachtoffers van vliegtuigongelukken. Het ene lichaam, na drie maanden gevonden bij Namibië, bleek geheel te zijn kaalgevreten tot alleen een skelet. Een bij Sicilië na vierendertig dagen uit zee gehaald lichaam echter was nog geheel gekleed en maar gedeeltelijk opgegeten, een verschil dat de onderzoekers weten aan de aanwezigheid van vleesetende bodemgarnalen in de zee bij Namibië.

Bottenwormen (Scripps Institute, LaJolla)

Eenmaal kaalgegeten skeletten worden in zee uiteindelijk ook helemaal benut. De bizarre bottenwormen, die pas in 2002 werden ontdekt krioelend op een walviskadaver op drie kilometer diepte, blijken met een soort wortelstelsel in het bot de resterende voedingsstoffen daar nog uit te zuigen. Dat kan wel wat langer duren: tot een jaar of tien.

Bron: Journal of Forensic Science 2008 p. 1049-1052; Beeld: Flickr, Marion Doss.