Nieuws

Voynich manuscript ouder dan gedacht


Een doorbraak in de studie van het meest geheimzinnige boek aller tijden. Het Voynich manuscript blijkt ruim een eeuw ouder dan gedacht. Alleen jammer dat niemand het boek kan lezen.

In de catalogus van de beroemde bibliotheek van Yale universiteit in de Verenigde Staten staat het simpelweg beschreven als ‘Manuscript 408, onbekend boek’. Wie niet weet welk enorm mysterie achter dit indexnummer schuil gaat, bladert snel verder in de indrukwekkende boekenlijst. De Yale bibliotheek barst namelijk van de eeuwenoude bijbels, originele handschriften van Shakespeare en perkamenten van de oude Egyptenaren.

Toch spreekt geen van deze beroemde werken zo tot de verbeelding als boek nummer 408. En daarvoor is een verbazend simpele reden. Niemand kan het lezen.

Het Voynich muniscript, echte kennis of nepwetenschap? Wie het weet mag het zeggen.

Het Voynich muniscript, echte kennis of nepwetenschap? Wie het weet mag het zeggen.

Er lijkt niets bijzonders aan het boek, tot een meneer met handschoenen de kaft voor je openslaat. Pagina na pagina ontvouwt zich een wonderlijk boek. De bladzijden zijn geïllustreerd met kleurrijke afbeeldingen van mensen en planten. Rond de plaatjes kringelen in priegelig handschrift onbegrijpelijke zinnen. Zonder punten en komma’s, schijnbaar eindeloos. Juist de kriebelige teksten maken boek 408 zo bijzonder en mysterieus. Ze lijken op het eerste gezicht geschreven in Europees handschrift, maar wie goed kijkt, herkent geen letter. Is dit het werk van een genie of van een gek?

Raadselachtige monnik
Het is 1912 als de antiquair Wilfred Voynich op een van zijn inkoopreizen een oud manuscript in een Italiaans klooster vindt. De Poolse Amerikaan maakt vaker tripjes naar Europa, waar hij stad en land afspeurt naar antieke boeken. Voynich is direct geïntrigeerd: de inhoud is onbegrijpelijk. Hij koopt het boek en keert terug naar zijn vaderland. Daar blijkt echter al gauw dat niemand hem kan vertellen wat er in het boek staat. Allerlei taalkundigen en handschriftexperts bestuderen Voynich’s rare boek – dat vanaf dat moment naar hem wordt genoemd, het Voynich Manuscript – in de hoop dat zij de geheimzinnige tekst kunnen ontcijferen. Maar zelfs de meest eminente wetenschappers kunnen geen letter lezen. De tekst is waarschijnlijk gecodeerd, een methode die spionnen ook gebruiken om geheime informatie te zenden.

Een deel van het Voynich manuscript gaat over planten.

Een deel van het Voynich manuscript gaat over planten.

Onbreekbare code
In de afgelopen eeuw hebben tientallen wetenschappers hun tanden stukgebeten op het manuscript. Na de dood van Voynich komt het boek via zijn weduwe terecht bij de codebrekers van de Amerikaanse geheime dienst. Volgens hun theorie is het boek geschreven in Latijn en vervolgens gecodeerd om het onleesbaar te maken.

Kun jij het lezen? Dan valt er veel geld te verdienen.

Kun jij het lezen? Dan valt er veel geld te verdienen.


Het is het startsignaal voor tientallen wetenschappers om alsnog het geheim van het boek te kraken. Vele theorieën worden in de jaren die volgen geopperd en weer verworpen. Is het schrift misschien Chinees? Oekraïens? Een verzonnen taal? Nee, nee en nog eens nee.

Toch komen we beetje bij beetje wel iets te weten over het Voynich Manuscript. Onderzoekers van de universiteit van Arizona in de de VS hebben net met koolstofdatering ontdekt dat het Voynich manuscript ruim een eeuw ouder is dan eerst werd aangenomen. Het dateert al uit het begin van de 15e eeuw. Dat betekent dat een eerdere theorie dat het boek is geschreven aan het hof van keizer Rudolf II van Oostenrijk de prullenbak in kan. Ook de suggestie dat het Voynich Manuscript zou zijn gemaakt door de middeleeuwse Engelse oplichter Edward Kelley klopt daardoor niet meer. Kelley moest begin 15e eeuw nog geboren worden.

Blijft de vraag: wat staat er in het boek? Waar gaat het over? In welke taal is het geschreven? Op die vraag hebben we nog steeds geen antwoord, ondanks ruim een eeuw onderzoek. Dat het boek ouder is dan gedacht, maakt ook voor die vragen absoluut geen verschil.

Een deel van het manuscript lijkt over sterrenkunde te gaan.

Een deel van het manuscript lijkt over sterrenkunde te gaan.

Delen van dit verhaal verschenen eerder op Faqt op 11 juni 2010.

Follow Faqtman on Twitter