Nieuws

Welke bronnen zijn er voor het bestaan van Jezus?


Naar aanleiding van jullie stukje over de sterfdatum van Jezus, waarin staat dat er geen andere bronnen zijn dan de Bijbel als het gaat om zijn bestaan, vroeg ik me af hoe het zit. Is er echt geen andere bron uit de tijd van Jezus? – Ali

Nee, er zijn geen tijdgenoten geweest die Jezus hebben gezien en er toen (of later) over hebben geschreven. Alle bronnen over Jezus zijn van na zijn dood, inclusief de evangeliën. Dat sluit zijn daadwerkelijk bestaan overigens niet uit.

De Romeinse senator Tacitus (waarschijnlijk 56-117 na Christus) is de oudste onafhankelijke bron over Jezus. Hij schrijft in een bijzin achteloos over ‘Christus, de man die werd geëxecuteerd door Pontius Pilatus’. Maar Tacitus’ gebruik van de Griekse (en waarschijnlijk postume) naam Christus (‘de gezalfde’) geeft aan dat hij zeker niet rechtstreeks over Joshua bar-Josef (de Joods-Aramese naam van Jezus) heeft gehoord.

De Europse Jezus met de zachte gelaatsuitdrukkingen: het beeld dat we allemaal kennen.

Bovendien is Tacitus bijna twintig jaar na de dood van Jezus (rond 33) geboren.

De joodse historicus Josephus (37-100 na Christus) noemt Jezus ook, maar zijn teksten over deze Bijbelse figuur worden door veel historici onbetrouwbaar geacht, omdat er door Christenen in later eeuwen stevig in is gerommeld om meer historisch ‘bewijs’ voor Jezus wonderbaarlijke daden te leveren. Bovendien is ook hij geboren na de dood van Jezus, dus zijn de verhalen die hij optekent uit tweede hand.

Zo kan het echter ook: Jezus als Chinees voor de lokale markt.

Zelfs de Bijbel zelf is als historische bron niet echt betrouwbaar. De oudste delen van de evangeliën zijn rond 70 na Christus opgetekend in het Grieks en daarna illegaal verspreid onder de nieuwe sekte der Christenen. De schrijvers kunnen praktisch gezien vrijwel geen tijdgenoten zijn van iemand die al in 33 overleed en geen Grieks sprak. Zeker niet in een tijd dat de gemiddelde levensverwachting 35 jaar was (bron: Journal of Population Research). De eerste officiële Bijbel met daarin het complete en sterk gemystificeerde leven van Christus dateert pas uit de 4e eeuw.

Het evangelie van Lucas op papyrus. Waarschijnlijk derde eeuw. Chester Beatty Library, Dublin.

Veel van de Christelijke tradities die we tot op de dag van vandaag vieren, zijn bedacht en opgetuigd tijdens het Concilie van Niceae (325 na Christus). In veel gevallen nam de kerk heidense feestdagen en toverde die om in Christelijke hoogtijdagen. Het Germaanse midwinterfeest werd Kerstmis, de viering van de lente werd Pasen.

Hier begon ook de sterke aanpassing van Jezus aan allerlei doelgroepen. Aanvankelijk rond de Middellandse Zee, later in noordelijk Europa. Jezus werd in de eeuwen daarop van een man uit het Midden Oosten bijna letterlijk een blanke Europeaan. Hem werden bovendien goddelijke krachten toebedeeld als het tot leven wekken van de doden en zijn lijden werd het thema van een godsdienst.

Ook een vraag? Stel hem via het contactformulier.

Follow Faqtman on Twitter