Nieuws

Waarom zijn parasieten dodelijk?


Wat is het nut van het bestaan van virussen, zoals het verkoudheidsvirus dat de komende tijd weer om zich heen zal grijpen? Immers, bij het overlijden van de gastheer gaan ze zelf ook dood. Dit in tegenstelling tot bacteriën, die ook bij een dode gastheer nog een feestje hebben… – Paul

vogelgriepvirus, door elektronenmicroscoop

Het bestaan van virussen heeft geen ´nut´, net zo min als alle andere organismen dat hebben, want de evolutie is een proces zonder richting of doel. Virussen kunnen inderdaad hun gastheer doden, door hun DNA in de cellen daarvan in te brengen en de gastheer ontelbare kopieën van zichzelf te laten maken. Bacteriën en andere ´parasieten´ die cellen en weefsels van hun gastheren als voedsel opnemen, waarbij giftige afvalstoffen vrijkomen, kunnen dat ook.

Het antwoord op deze vraag is al een beetje in de vraag gegeven. Het verkoudheidsvirus doodt namelijk bij lange na niet altijd zijn gastheren – dat zal iedereen die griep heeft gehad beamen. Toch houden evolutiebiologen en epidemiologen sinds rond 1960 bezig met de vraag: waarom doden parasieten überhaupt ooit hun gastheer, terwijl ze ervan afhankelijk zijn om te overleven?

Eerst luidde de redenatie, dat de schadelijkheid of ´virulentie´ van parasieten door evolutie altijd zou afnemen. De parasiet is voor een lang leven met vele nakomelingen gebaat met een zo gezond mogelijke en lang levende gastheer. Volgens deze vredelievende kijk is parasitisme de eerste stap op weg naar uiteindelijke symbiose, de situatie waarin twee organismen samenleven en daar wederzijds voordeel van hebben. Onderzoeksresultaten aan de hand van het myxomatose-virus van konijnen in Australië, dat in de loop van de tijd minder virulent werd, ondersteunden het idee.

Maar volgens onderzoekers als de Britse parasieten-onderzoeker Robert May ligt de werkelijkheid ingewikkelder. Voor het aantal nakomelingen van een parasiet telt de balans tussen verspreiding, het al of niet in leven blijven van de gastheer, en de duur van infectie. Soms werken deze evolutionaire krachten in harmonie, maar heel vaak werken ze elkaar tegen.

Zo ontdekte de Amerikaan Paul Ewald dat cholera-bacteriën het succesvolst zijn bij een tussenliggende schadelijkheid: ze maken het slachtoffer ziek genoeg om flink diarree te krijgen waardoor de nakomelingen via (drink)water nieuwe gastheren kunnen infecteren. Andersom bleken muizenluizen minder ziekmakend wanneer ze van moeder op kroost werden doorgegeven in plaats van willekeurige andere muizen te besmetten – zieke moeders baren niet. Andere studies ontdekten dat de virulentie toenam wanneer meerdere stammen van een parasiet binnen één organisme elkaar beconcurreerden.

Luis, kop en monddelen sterk vergroot

De schadelijkheid van parasieten hangt af van een ingewikkeld samenspel van evolutionaire krachten, denken onderzoekers nu. En doden de parasieten wél, zoals het polio- en HIV-virus dat zonder behandeling doen, dan komt dat meestal doordat ze op een verkeerde plek terecht zijn gekomen waar ze de evolutionaire dans ontspringen – het poliovirus in de hersenen in plaats van de darmen, en HIV van apen in mensen.

Ook een vraag? Stel hem via het contactformulier.

Follow Faqtman on Twitter