Nieuws

Waarom werd Duitsland na de oorlog niet geannexeerd?


Waarom werd Duitsland niet gewoon geannexeerd door Frankrijk, Engeland en Amerika na de Eerste Wereldoorlog en waarom hebben ze ook nagelaten om dit na de Tweede Wereldoorlog te doen? Een beetje land erbij is toch nooit verkeerd? – Youp

De nasleep van de Eerste Wereldoorlog is een rommelige periode waarin de kaart van Europa flink veranderde. De Baltische staten (Estland, Letland Litouwen) ontstonden, maar werden later door de Sovjet Unie geannexeerd. Het Habsburgse Rijk verdween en werd opgeknipt in onder meer Oostenrijk, Hongarije en Tsjechoslowakije. De Duitstalige bevolking van Süd-Tirol woonde ineens in Italië, dat de regio Alto Adige noemde.

Het schrijven van het vredesverdrag van de Eerste Wereldoorlog in Versailles, een schilderij van William Orpen (fragment).

Maar Duitsland was gewoon te groot om helemaal te annexeren. Bovendien was het niet bezet door geallieerde legers, het had zich overgegeven. Een bezetting zou de oorlog opnieuw laten oplaaien.

Duitsland raakte wel flinke delen kwijt: Elsas Lotharingen ging naar Frankrijk, de Denen kregen een stukje zuidelijk Jutland, De Tsjechen mochten een bergrug en twee steden inlijven in hun nieuwe land. Maar de belangrijkste verandering was toch wel Polen, dat een stuk groter werd en naar het westen opschoof, ten koste van grote delen Duitsland. Polen moest een buffer worden tussen de nieuwe Sovjet Unie en Duitsland.

Om te zorgen dat Duitsland niet opnieuw machtig zou worden, gebruikten de geallieerden een ander middel: armoede. Duitsland werd veroordeeld tot het betalen van een enorme schadevergoeding. Zo hoopten andere landen dat het land zou terugkeren naar een pre-industriële toestand, waarin mensen vooral zouden leven van landbouw.

Dat plan mislukte faliekant, zo weten we uit de geschiedenisboeken. Armoede maakte de Duitsers gevoelig voor het nazisme; de Tweede Wereldoorlog was nog erger dan de Eerste.

Veel Nederlanders voelden wel voor een gebiedsuitbreiding naar het oosten. Maar wat moesten we doen met de Duitsers die daar woonden?

Na 1945 gingen opnieuw stemmen op om Duitsland in mootjes te hakken. Iedere bezettingsmacht kreeg een sector toegewezen, waarbinnen ze het gezag uitoefenden. De Amerikaanse minister van Financiën Henry Morgenthau ontwikkelde een plan om van Duitsland drie landen te maken, Zuidduitsland, Noordduitsland en een ‘Internationale Zone’. Grote delen van Duitsland zouden worden opgeslokt door andere landen.

Het plan is uiteindelijk nooit uitgevoerd, hoewel Duitsland wel decennia lang in twee delen uiteen viel, de Bondsrepubliek en de DDR. De Koude Oorlog begon en een sterk (West-)Duitsland bleek een ideale bufferzone tegen de nieuwe vijand: de Sovjet Unie. Bovendien had men geleerd van de fouten na de Eerste Wereldoorlog, een land collectief ‘straffen’ was geen goede tactiek. Duitsland raakte wel grote delen gebied kwijt, waaronder de stad Königsberg, tegenwoordig het Russische Kaliningrad.

1963: Elten wordt weer een Duits dorp. Een nieuw Duits bord wordt geplaatst, het Nederlandse bord verdwijnt. Foto: Stadtarchiv Emmerich am Rhein

Ook in Nederland maakten mensen zich sterk voor het annexeren van stukken Duitsland. Er kwamen verschillende plannen, de meest extreme was om Nederland bijna twee keer zo groot te maken. Nederlandse ambtenaren maakten zelfs al een lijst met nieuwe plaatsnamen voor het te bezetten gebied, Geilenkirchen moest bijvoorbeeld in het Nederlands Geelkerken worden; Mönchen-Gladbach zou Monniken-Glaabbeek gaan heten.

De geallieerden zagen niets in de Nederlandse expansiedrang. Uiteindelijk moest ons land zich tevreden stellen met een paar Duitse dorpjes aan de grens. Die werden een paar jaar lang Nederlands, maar zijn in 1963 teruggegeven na betaling van 280 miljoen mark schadevergoeding door de Duitsers.

Ook een vraag? Stel hem via het contactformulier.

Follow Faqtman on Twitter