Nieuws

Waarom ruikt poep naar poep?


Waarom ruikt poep naar poep? Welke gassen maken de poepgeur specifiek? – Rick

Over dit doorgaans onwelriekende onderwerp valt in principe een heel leerboek vol te schrijven. De reuk van feces, om maar de ´nette´ wetenschappelijke benaming ervoor te gebruiken, kan namelijk worden bepaald door een hele waslijst chemische en biologische processen. Zeker bij de mens, omdat onze diersoort de meest uiteenlopende soorten voedsel tot zich neemt, in allerlei verschillende combinaties en mate van gaarheid.

Fossiele poep van 1,9 miljoen jaar oud: gegarandeerd geurvrij

Een rode draad in de reuk van feces is wel, dat deze vrijwel geheel te wijten is aan gassen die door bacteriën worden geproduceerd tijdens de afbraak van organische stoffen in de feces – terwijl ze nog in de (dikke) darm aanwezig zijn, of nadat de feces zijn uitgescheiden. Welke specifieke gassen uit feces vrijkomen, en daardoor welke geur ze hebben, ligt aan de specifieke cocktail voedingsstoffen die er beschikbaar is voor bacteriën om af te breken, maar ook aan welke bacteriën in de meerderheid zijn. Omdat in feces soms tot wel 50% onverteerd voedsel zit, is er meestal geen gebrek aan organische stof voor de aanwezige bacteriën.

Een gas dat in elk geval sterk bijdraagt aan de geur van feces is waterstofsulfide. Dit vluchtige, zeer ontvlambare en in hoge concentraties ook giftige gas wordt gevormd door een reeks soorten mond- en darmbacteriën die voor hun stofwisseling ´ademen´ met zwavelverbindingen, als alternatief voor zuurstof in de vrijwel zuurstofloze omgeving van de darm, om zo toch koolhydraten te kunnen ´verbranden´ voor hun energiebehoefte. Als afvalstof van dit proces ontstaat waterstofsulfide, met een sterke ´rotte eieren´ lucht. E.coli, de meest bekende en met enkele honderden miljarden stuks in elke darm meest voorkomende darmbacterie, leeft ook van allerlei organische stoffen uit de darminhoud, die het onder de zuurstofloze omstandigheden gedeeltelijk afbreekt om van te kunnen leven. Deze darmbacterie breekt ook het aminozuur tryptofaan af, uit de eiwitten van dieren en planten in het voedsel. Daarbij komen de afbraakproducten skatool (3-methylindool) en indool (2-3 benzopyrrol) vrij, die een sterke typische ´poepgeur´ verspreiden. Ook diverse andere afbraakproducten van organische stikstofverbindingen als aminozuren en eiwitten dragen bij aan fecesgeur. Thiolen, een reeks verwante verbindingen waarin ook zwavel is ingebouwd, zijn bijvoorbeeld verantwoordelijk voor de indringende, hoogst onaangename geur van stinkdieren. Methaan, een gas dat in flinke hoeveelheden in de darm wordt gevormd door de gisting van suikers, is geurloos en draagt daardoor niet bij aan fecesgeur.

Interessant is wellicht dat in de chemische industrie thiolen (waarvan sommige varianten wel prettig ruiken) worden geproduceerd door waterstofsulfide te laten reageren met alcoholen – het zou een verklaring kunnen leveren voor het bouquet van de ontlasting na alcoholconsumptie.
Dat de mens over het algemeen feceslucht ´vies´ vindt, is evolutionair te verklaren. In feces kunnen ook ziekmakende bacteriën als de cholera-bacil zitten, naast allerlei gevaarlijke eencellige parasieten, spoel- en lintwormen. Een afkeer daarvan beschermt tegen infectie.
Toch is de ´poeplucht´ zelf onschuldig (net als overigens de meeste darmbacteriën, ook E.coli). En skatool vormt, weliswaar toegevoegd in een minieme hoeveelheid, een onmisbaar onderdeel van Chanel nr. 5 – toch een van de meest succesvolle parfums aller tijden.

Foto: Natuurhistorisch museum Rotterdam