Nieuws

Waarom groeien bomen krom?


Waarom groeien sommige bomen krom en sommige recht? – Sander

Om te beginnen is de groei bij planten heel anders geregeld dan bij dieren. Planten, en bomen zijn geen uitzondering, groeien continu. Vanaf het stadium van het zaadje tot aan de dood van een plant, verlengt en verdikt de plantenstengel zich. Ook zijtakken groeien door. Hoewel soms de groei heel langzaam gaat, bijvoorbeeld in vrieskou in de winter of bij extreme droogte, wordt een plant in principe almaar groter. Bomen met name groeien zo lang door dat het lijkt alsof ze onsterfelijk zijn. Oude bomen sterven dan ook meestal niet door hun hoge leeftijd, maar door schimmelinfecties, blikseminslag of langdurige droogte.

Door wind en droogte gegeselde boom

In jonge planten begint de groei altijd in het zogeheten meristeem aan het uiterste topje van de scheut en aan de wortelpunt. Helemaal aan de punt delen en vermeerderen cellen zich snel, en iets daarachter verlengen zij zich enorm. De combinatie van de twee processen geeft groei. Oudere planten kennen een tweede groeizone: het cambium, in een doorsnede van de stam te zien als een ring van delende cellen. Naar buiten vormt dit langwerpige cellen die voedingsstoffen door de plant transporteren en naar binnen toe het xyleem, vaatcellen waardoor water vanuit de wortel naar alle delen van de plant stroomt. Deze tweede groeizone is vooral verantwoordelijk voor de diktegroei, in bomen vormt het oudere xyleem het hout (zie secundaire groei).

Hoe planten groeien, staat in eerste instantie onder controle van plantenhormonen. Al in de negentiende eeuw werd bewezen dat het hormoon auxine plantencellen direct stimuleert om veel langer te worden. Auxine is gevoelig voor de zwaartekracht en hoopt zich op in de onderzijde van bijvoorbeeld een horizontaal liggende scheut. Met als effect dat de groei aan de onderzijde veel sterker is en de scheut zich wegbuigt van de zwaartekracht, naar omhoog. Omdat auxine ook extra groei veroorzaakt aan de donkere kant van de plant, draait een stengel naar licht toe.

Loot groeit omhoog door auxine

Het is waarschijnlijk dat de rechtheid of kronkeligheid van een boomstam het resultaat is van een samenspel van de effecten van de omgeving op plantenhormonen in het nog jonge plantje. Ook zullen per boomsoort genetisch vastgelegde patronen van aan- en uitzetten van hormonen de groei bepalen: een spar ontwikkelt een rechte stam en zijtakken, een appelboom groeit veel kronkeliger. Sommige boomsoorten laten een gedraaide groei in de stam zien, wat door de spiraalvorm van houtvaten de verdeling van water en voedingsstoffen zou verbeteren.

Nog een reden voor kromme bomen is dat omgevingsomstandigheden waaraan verschillende delen van de boom worden blootgesteld sterk verschillen, in ruimte of tijd. Een altijd harde wind aan een zijde van een boom verstoort de groei aan die kant waardoor takken niet uitgroeien. Moeilijke groeperiodes in het leven van de boom afgewisseld met groiezame tijden, kunnen ook kronkelige groei veroorzaken.

Eigenlijk is de groei van bomen en planten in het algemeen zo beïnvloedbaar door de omgeving, dat het een wonder is dat er rechtgroeiende bomen zijn. Maar kijk goed, en je ziet dat de perfect kaarsrechte boom niet bestaat.

Beeld: Dreamstime.