Nieuws

Hoe zijn woorden ontstaan?


In Nederland noemen we een boom een ‘boom’. In Frankrijk heet het ding ‘arbre’, totaal anders dus. Hoe zijn we aan die woorden gekomen? Waarom verschillen ze zo? Zijn woorden willekeurig gekozen, of betekenen ze echt iets? – Sanne

Je stelt hier de centrale vragen van de taalkunde, Sanne. Mensen die in dit onderwerp hebben doorgeleerd, kunnen hier dagen over discussiëren. Waarom zeg je boom? Zegt het woord ‘boom’ iets over een boom?

Tot niet zo heel lang geleden waren de geleerden het er eigenlijk wel over eens dat woorden redelijk willekeurig waren gekozen. Door langdurige processen van verbasteren waren oorspronkelijke klanken geëvolueerd tot de woorden die we nu kennen.

Wat is er zo boom aan 'boom'? Foto: Joiseyshowaa.

Maar zo’n vijftig jaar geleden begon een andere theorie aanhangers te krijgen: sommige woorden hebben een gevoelswaarde die in de klank ligt opgeslagen. Neem een woord als ‘walgelijk’, door het uit te spreken walg je zelf bijna.

Zulke woorden, die een gevoel oproepen of een geluid imiteren, komen in alle talen voor. Je noemt dat een onomatopee. Denk in het Nederlands maar aan de werkwoorden ‘blaffen’, ‘tikken’ of ‘knallen’. Taalwetenschappers zijn er achter dat er waarschijnlijk veel meer onomatopeeën zijn dan aanvankelijk gedacht. Vooral woorden die een simpel concept uitdrukken als omvang, kleur of snelheid. Mensen hebben bij die woorden een gevoel.

Experimentje. Spreek de woorden ‘kiki’ en ‘bouba’ uit. Stel dat je te horen krijgt dat deze woorden in een vreemde taal (in willekeurige volgorde) ‘rond’ en ‘stekelig’ betekenen, welke is dan wat? Antwoord na de foto.

Wat betekenen 'kiki' en 'bouba'?

Er is geen fout antwoord, de woorden zijn verzonnen. Maar je denkt waarschijnlijk dat ‘bouba’ rond betekent en dat ‘kiki’ stekelig is? Je bent niet de enige: een experiment in 2001 toonde aan dat 95 procent van mensen die Engels en Tamil spreken, dit antwoord gaven. Schijnbaar klinkt kiki stekelig en bouba rond.

Onderzoek, waarbij mensen woordenlijsten uit andere, onbekende, talen te zien krijgen en de woorden moeten indelen in categorieën als ‘groot en klein’ of ‘snel en langzaam’, toont aan dat we een aangeboren gevoel hebben voor talen die we nog nooit hebben gesproken, juist omdat we sommige basale woorden aanvoelen. Schijnbaar zijn woorden niet lukraak gekozen, maar vertegenwoordigen ze een gevoel dat mensen door het vormen van hun lippen krijgen.

Zeg een Chinees het Nederlandse woord ‘boom’ en het woord ‘tak’ en vraag welk woord voor het grote ding met bladeren staat en welke voor het onderdeel daarvan. We kunnen het natuurlijk moeilijk bewijzen, maar zou die Chinees bij de klank ‘boom’ (waarvoor je je mond flink opent) niet het gevoel hebben dat het daarbij om de grootste van de twee gaat?

Ook een vraag? Stel hem via het contactformulier.

Follow Faqtman on Twitter