Nieuws

Herkennen katten je glimlach?


Kan mijn kat mijn glimlach herkennen? – Karel

Het antwoord op deze vraag hangt een beetje af van wat precies met de vraag bedoeld wordt. Kan een kat een blije stemming (vaak gepaard met een glimlach) herkennen bij zijn of haar baasje? Zeker. Is een kat in staat een glimlach op een mensengezicht te herkennen? Meestal wel, en anders is het de kat vrij gemakkelijk aan te leren. Herkent een kat het ´gevoel´ van een glimlachend baasje? Vrijwel zeker niet.

Waarom trekt baasje zulke rare bekken?

Om met het laatste te beginnen, is het onwaarschijnlijk dat een kat het precieze gevoel van blijdschap kent dat een glimlachend mens heeft. De Amerikaanse filosoof Thomas Nagel verwoordde het probleem in zijn beroemd geworden essay What is it like to be bat? (Hoe is het om een vleermuis te zijn?). Omdat volgens Nagel een vleermuis zijn wereld waarneemt met heel andere zintuigen dan die van ons – het luistert naar de echo´s van hoge piepjes die het uitzendt – is het onmogelijk te weten hoe het precies voelt om een vleermuis te zijn. Andersom herkent een vleermuis haast niets in een mens. De zintuigen van kat en mens komen veel meer overeen, maar toch zou je verwachten dat katten zich slecht kunnen inbeelden hoe een glimlachende baasje ´voelt´.

Veel kattenliefhebbers denken dat hun eigen Tom of Minoes bij henzelf de meest complexe gezichtsuitdrukkingen direct herkent. Het Internet staat vol met zulke verhalen, maar dat is geen wetenschappelijk bewijs. Toch staat volgens een eeuw onderzoek naar conditionering vast dat allerlei dieren getraind kunnen worden om te reageren op heel subtiele signalen. En daarvoor moeten zij die signalen goed herkennen. Beroemd zijn de proeven van de Rus Ivan Pavlov rond 1900. Die bewezen dat honden die een tijdje tegelijk met het opdienen van hun voer een klingelende bel hoorden, al begonnen te kwijlen wanneer alleen de bel klonk, zonder dat er voedsel was te zien.

Ook ratten, duiven en zelfs zeeslakken zijn te conditioneren om allerlei subtiele signalen te ´associëren´ met voedsel, blijk uit onderzoek. Lampjes van verschillende kleuren (bijvoorbeeld: groen is eten, rood is niets), geluiden van verschillende toonhoogte, verschillende geometrische vormen, allemaal zijn ze te onderscheiden door zelfs ´simpele´ dieren. Katten worden met hun complexe jachttechnieken en ingewikkelde sociale leven als relatief ´intelligente´ dieren gezien. Het ligt dan ook erg voor de hand dat katten heel goed moeten kunnen leren een glimlachend baasje te associëren met voedsel – of een andere prettige beloning.

Dat de meeste huisdieren, ook katten, sterk gevoelig zijn voor het humeur van de mensen in hun omgeving is al heel lang bekend – Charles Darwin, de bedenker van de evolutietheorie, schreef er al uitgebreid over. Katten herkennen feilloos aan de hand van allerlei lichaamstaal en de stemhoogte en -toon, of de baas boos is of tevreden: hoogstwaarschijnlijk door onbewuste conditionering vanaf de kitten-leeftijd. Maar dan is het de vraag of de glimlach het gebruikte signaal is.

Het zou een interessant experiment opleveren: de poes een tijd met een boos gezicht te eten geven, terwijl je verder blij doet, of andersom boos doen en glimlachen bij het eten geven. Dan kijken wat Panter herkent.

Beeld: Dreamstime