Nieuws

Bestaat het verschijnsel déjà vu?


Iedereen heeft het wel is een keer gehad een déjà vu. Zelf heb ik ze regelmatig en herken ik dingen in de werkelijkheid die ik eerst gedroomd heb, Maar kan dat wel? Is er zoiets als in de toekomst kijken? of is er een andere verklaring? – Jasper

Je stapt in de bus. Ineens weet je dat je vriend achter je gaat zeggen ‘kun je ook voor mij betalen, ik heb geen geld bij me’. Je pakt je portemonnee en draait je om. Terwijl je dat doet, vraagt je vriend ‘kun je ook voor mij betalen, ik heb geen geld bij me’.

Nee, wie eens een déjà vu heeft meegemaakt vergeet het niet snel meer. Letterlijk betekent de uitdrukking ‘eerder gezien’. De term is een uitvinding van de Franse mysticus Emile Boirac (1851-1917). Hij was echt een kind van zijn occulte tijd. Dingen als elektriciteit en radio waren net uitgevonden. Je kon ze niet zien en toch bestonden ze. Was er dan niet veel meer tussen hemel en aarde dat we niet konden zien?

Boirac dacht dat tijd niet constant was, maar dat er ‘scheuren’ in konden ontstaan. Zat je gevangen in zo’n scheur, dan had je een déjà vu.

Émile Boirac, de uitvinder van de term déjà vu.

Helaas, een déjà vu is weinig meer dan een trucje van je hersens. Het wordt veroorzaakt door een kleine afwijking in je slaapbeenkwab, een deel van je hersens.

Neurochirurg Wilder Penfield weet in 1955 door het plaatsen van elektrodes op de slaapbeenkwab bij proefpersonen zelfs kunstmatige herinneringen te creëren. Hij maakt daarmee voor het eerst een kunstmatig déjà vu.

Waaruit bestaat die afwijking van de slaapbeenkwab? Waarschijnlijk werken je hersens soms niet helemaal synchroon. Een deel is al bezig een waarneming te verwerken, terwijl een ander deel nog met een andere taak bezig is. Je hersens geven dus een seintje dat iets nieuw is en tegelijk al gebeurd.

Een andere theorie zegt dat het te maken heeft met pareidolia, het menselijke vermogen om beelden te zien in vormen. Stel dat je in een vreemde stad aankomt, maar het gevoel hebt dat je er al eens bent geweest. Dan komt het volgens deze theorie omdat de stad lijkt op een andere stad die je ooit hebt bezocht. Je hersens combineren die herinnering met het beeld dat je ogen zien tot een sterk gevoel dat je zaken herkent.

Negen op de tien mensen hebben wel eens een déjà vu. Jongeren onder de dertig hebben er vaker last van dan anderen. Ook mensen met epilepsie kennen vaker dan gemiddeld het gevoel dat ze iets al eerder hebben meegemaakt.

Boirac vond nog een term uit: jamais vu, ‘nooit gezien’ voor mensen met geheugenverlies.