Nieuws

Wanneer is de splitsing ontstaan tussen dierlijk en plantaardig leven?


Wanneer en hoe is bij het ontstaan van leven op aarde de splitsing ontstaan tussen dierlijk en plantaardig leven? – G. Palm

Deze vraag is ingewikkelder dan hij op eerste gezicht lijkt, omdat je je eerst moet afvragen, wat dierlijk en plantaardig leven precies zijn.

Zijn alleen levensvormen die uit zichzelf bewegen dieren en de rest planten? Is de fotosynthese, het chemische proces waarbij met behulp van zonlicht uit water en koolstofdioxide voedsel wordt gemaakt om van te leven, onderscheidend voor planten en zijn alle andere levensvormen dieren?

Vroeger dachten mensen veel simpeler over de evolutie. Honderd jaar geleden bestond nog het beeld van een ‘boom van het leven’. Eerst waren er alleen de simpele ééncelligen, waaronder bacteriën en microscopisch kleine raderdiertjes. Daarvan splitsten zich onderin de ´stronk´ van de levensboom min of meer gelijktijdig de planten en dieren vanaf, om verder te gaan als afzonderlijke ‘takken’. Het leven viel dan ook eenvoudig in te delen in drie rijken, de Eencelligen, Planten en Dieren.

Een eukaryote, een zeer eenvoudig 'dier' dat al vroeg in de evolutie ontstond. Foto: Wenche Eikrem en Jahn Throndsen, Universiteit van Oslo.

Ingewikkelder maar interessanter
Het huidige beeld is aanzienlijk ingewikkelder, maar eigenlijk ook veel interessanter. Volgens de laatste gegevens moet het leven op aarde tussen de vier en vierenhalf miljard jaar geleden zijn ontstaan. De eerste levensvormen waren bacterie-achtige wezens, die leefden van de chemische energie die vrijkomt bij bronnen in de diepzee.

Ongeveer drieënhalf miljard jaar geleden ontwikkelden sommigen van deze bacteriën het vermogen om met behulp van zonlicht suikers te maken uit water en de koolstofdioxide die toen in overvloed aanwezig was in de atmosfeer van de aarde. Deze cyanobacteriën leken op de huidige blauwalgen die zwemplassen giftig kunnen maken.

Cyanobacteriën veranderden in elk geval heel sterk de aarde, omdat ze als bijproduct van fotosynthese zuurstof uitscheidden. In de loop van honderden miljoenen jaren pompten ze de atmosfeer vol zuurstof. Daardoor konden andere bacteriën, die je de eerste ‘dieren’ zou kunnen noemen, leven van de afbraak van dood organisch materiaal met behulp van zuurstof.

Tot twee miljard jaar geleden bestond het leven alleen uit deze simpele bacteriën, zonder celkern of orgaantjes in de cel.

Maar toen gebeurde iets bijzonders: twee ‘dierlijke’ bacteriën smolten samen om de eerste complexe cellen te vormen, voorzien van celkern en orgaantjes voor onder andere de energievoorziening in de cel. Van deze eukaryote cellen stammen alle meercellige levensvormen af. Niet lang daarna gebeurde nóg iets bijzonders: cyanobacteriën gingen in eukaryote cellen leven. De cellen konden daarmee fotosynthese uitvoeren en vormden zo de eerste plantencellen zoals die te vinden zijn in bijvoorbeeld de bladeren van een boom (de voormalige cyanobacteriën vormen de ´bladgroenkorrels´).

De allereerste meercellige planten waren in water levende algen ongeveer zoals de huidige kranswieren. Vierhonderdvijfenzeventig miljoen jaar geleden splitsen zich daar mossen, de eerste landplanten, vanaf.

Ook een vraag? Stel hem via het contactformulier.

Follow Faqtman on Twitter