Nieuws

Software lost moord op


De politie maakt fouten bij het verzamelen van bewijsmateriaal, soms met onterechte vonnissen van de rechtbank tot gevolg. Software kan helpen.

Het is een bekend fenomeen: je kijkt een detectiveserie, een echte ‘whodunnit’, en je weet na vijf minuten zeker wie het gedaan heeft. De rest van de uitzending zie je je vermoeden slechts bevestigd. Tot aan de laatste scène: het was tóch iemand anders.

Geen ramp. TV uit, en lekker naar bed. Maar wat als een rechercheur deze fout maakt? Ook professionals zitten er wel eens naast, zeker in complexe zaken waarbij veel informatie samen moet worden gebracht. Tunnelvisie, groepsdenken, niets menselijks is de rechercheur vreemd.

Bij het onderzoek naar de moord op Marianne Vaatstra is volgens velen ook sprake geweest van tunnelvisie en fouten bij de politie.

Bij het onderzoek naar de moord op Marianne Vaatstra is volgens velen ook sprake geweest van tunnelvisie en fouten bij de politie.

Susan van den Braak van de Universiteit Utrecht heeft de oplossing gevonden: gebruik iets niet-menselijks. Met behulp van haar software kunnen criminaliteitsanalisten scenario’s in beeld brengen. Ze kunnen dan duidelijk zien waar de gaten vallen in de bewijsvoering.

Kritisch volgen
Rechercheurs krijgen bij hun werk steun van criminaliteitsanalisten. Zij hebben als taak een onderzoek kritisch te volgen. Zij proberen op basis van alle bewijzen logische scenario’s te maken en beoordelen de waarschijnlijkheid van deze scenario’s.

Kan software helpen meer boeven te pakken?

Kan software helpen meer boeven te pakken?

Een voorbeeld: twee mannen hebben ruzie. Een van hen heeft een pistool. De ander wordt neergeschoten. Resultaat: één dode man. Daar kunnen verschillende gebeurtenissen aan vooraf gegaan zijn. De een kan de ander hebben neergeschoten, maar wie weet was er een onbekende vrouw met een pistool in de buurt en heeft juist zij het dodelijke schot gelost.

Om scenario’s uit te sluiten of te bevestigen, zijn bewijzen nodig. Het probleem is echter dat criminaliteitsanalisten te maken hebben met complexe zaken, zoals moord of een zedenmisdrijf. Dan is het makkelijk om je blind te staren op één scenario – de ene man schoot de andere neer –, en daar de bewijzen bij te zoeken.

De software zorgt ervoor dat criminaliteitsanalisten in een oogopslag zien wat er in hun scenario’s ontbreekt. Daarnaast maakt de software het makkelijker om meerdere scenario’s te ontwikkelen en kritisch te beoordelen.

Groene vakjes
De software lijkt eenvoudig. In groene vlakjes vul je gebeurtenissen in. Bijvoorbeeld ‘een man scheldt een vrouw uit’, ‘twee mannen hebben ruzie’ en ‘een man valt neer’. Dan kun je die vakjes verbinden met pijltjes die oorzakelijkheid aangeven.

Daarnaast vul je in blauwe vakjes bewijzen in. Bijvoorbeeld ‘op de handen van man X zijn kruitsporen gevonden’ of ‘getuige A zag twee mannen ruziën’. Met een lijn kun je dan aangeven of het bewijs een gebeurtenis ondersteunt. Deze lijn representeert een redenering. Met behulp van zo’n redenering op basis van bewijs kun je aangeven of een gebeurtenis door een bepaald bewijsstuk ondersteund wordt.

Zo kun je dus vrij simpel scenario’s in kaart brengen en zie je snel de ontbrekende schakel. Bewijzen kunnen gebeurtenissen in een scenario ondersteunen of weerleggen. Een gebeurtenis die niet wordt ondersteund door bewijs, krijgt bijvoorbeeld een stippelrandje: daar klopt iets niet.

Van den Braak testte haar software op potentiële gebruikers. Zij bevestigen de bruikbaarheid van de software om in te zien of ze bewijs missen, of dat gebeurtenissen niet op elkaar aansluiten. Veel criminaliteitsanalisten werken nu nog met alleen pen en papier of simpele software.

De proeven van Van den Braak laten zien dat analisten met haar software betere analyses maken. Hoewel de software nog in ontwikkeling is, zijn de eerste reacties, ook van de politie, enthousiast.