Isaac Asimov’s beroemde Eerste Wet van de Robotica wordt nu toegepast in een robot, maar dat vereist wel pijnlijke experimenten. Sciencefiction-fanaten kunnen zijn Drie Wetten van de Robotica wel dromen.

De Amerikaanse SF-schrijver Isaac Asimov verzon deze drie wetten omdat hij zich blauw ergerde aan de epidemie van derderangs SF-films over op hol geslagen robots die dood en verderf zaaiden. Robotontwerpers in de toekomst zouden, redeneerde hij, zo slim zijn dat ze robots zouden uitrusten met een beveiliging om te voorkomen dat ze mensen gaan aanvallen. Asimov bedacht er zelf een: een simpel ethisch stelsel bestaande uit drie wetten.

De Eerste Wet luidt: gij zult geen menselijk wezen kwaad doen, noch toelaten dat een menselijke wezen kwaad wordt gedaan. De Tweede Wet: doe wat opgedragen wordt. En de Derde Wet: voorkom schade of vernietiging bij jezelf. In Asimovs SF-romans over robots wordt robotontwerpster Susan Calvin vaak geconfronteerd met logische puzzels waarin zij aan de hand van de Drie Wetten de waarheid moet achterhalen.

“Sloveense martelpraktijken”
Sloveense onderzoekers zijn nu bezig de Eerste Wet te vertalen in een voor robots te begrijpen vorm. Ze proberen als het ware een robot duidelijk te maken wat pijn voor een mens inhoudt.

Borut Povce heeft speciale dispensatie van de ethische commissie van de universiteit van Ljubljana om experimenten te doen op een zestal stoere vrijwilligers. Eerlijk is eerlijk, Borut onderging de pijnlijke proef eerst zelf. Een krachtige industrierobot stompt herhaaldelijk op de arm om zo de pijngrens te bepalen. Op die manier wordt duidelijk wat het maximale gewicht, kracht en snelheid zijn die robots mogen hebben, zodat ongelukken kunnen worden voorkomen.

Pijnprikkel en pijngrens
Pavce regelde een simpele industrierobot van het Japanse bedrijf Epson die gewoonlijk wordt gebruikt voor het in elkaar zetten van onder meer koffiezetapparaten. Vervolgens zette hij een heuse martelinstallatie in elkaar waar de arm van de vrijwiliger aan vast wordt gebonden en de robot vijftien stompen van zacht naar hard op uitdeelt. Hij herhaalde de proeven met scherpe en stompe voorwerpen. De eerste uitkomsten van het experiment: de pijnprikkels varieerden van mild tot matig.

Messenzwaaiende robot
Onderzoeker Sami Haddadin van het Duitse Institute of Robotics and Mechatronics houdt zich met vergelijkbaar onderzoek bezig.

Eerder dit jaar behaalde hij twijfelachtige roem met een robotversie van de messengooi-act. Hij testte of gevoelige sensoren op een keukenrobot met een scherp mes de robot op tijd zou laten stoppen. Vlak voordat Hadaddin zijn achternaam in Haak zou moeten veranderen stopte de robot. Ook volgens Hadaddin zijn deze pijnlijke proeven absoluut essentieel als we over veilige robots in fabrieken en huis willen gaan beschikken.