Eén man veroorzaakte twee milieurampen: loodvergiftiging door benzine en het gat in de ozonlaag. Maar Thomas Midgley jr. ontliep zijn straf niet…

Niet veel uitvinders kunnen zich er op beroemen niet één, maar maar liefst twee van de ergste milieuproblemen ter wereld veroorzaakt te hebben. De Amerikaan Thomas Midgley jr. maakt echter zonder twijfel aanspraak op deze dubieuze eretitel. Midgley jr. werd in 1889 geboren als de zoon van een uitvinder.

Vastbesloten een nog succesvoller uitvinder te worden dan Midgley senior volgde hij een studie werktuigbouwkunde. Na het afronden van zijn studie aan de Cornell Universiteit kon hij meteen aan de slag bij een onderzoekslaboratorium van autofabrikant General Motors, waar hij een vervelend probleem bij de kop moest nemen.

De vader van de loodvergiftiging

In die tijd traden er nogal wat problemen op met zogeheten klop in benzinemotoren. Benzinemotoren werken door gecontroleerde explosies van een gasmengsel van benzinedamp en lucht, die ontstoken worden door een elektrische vonk van een bougie. Door de explosie zet het gasmengsel uit en drijft de motor aan. Klop is het hinderlijke verschijnsel dat dit mengsel ongecontroleerd ontbrandt. In een dieselmotor, die wat dat betreft heel wat slimmer in elkaar zit, wordt overigens juist gebruik gemaakt van dit effect.

Midgley kwam er achter dat de oorzaak niet de motor, maar de brandstof was en zou dat probleempje wel even kraken. Daarvoor werd dat probleem opgelost met het toevoegen van alcohol, maar dat leverde te weinig winst op voor General Motors. Midgley probeerde zo ongeveer de hele collectie met chemicaliën van het lab uit en kwam uiteindelijk aan met het zwaar giftige tetraethyllood, een molecuul bestaande uit een loodatoom waar vier ethylgroepjes omheen hangen. De vervelende klop verdween en Midgley en zijn opdrachtgevers waren uiteraard in jubelstemming. De werknemers van de proefffabriek van tetra-ethyllood in Ohio waren dat wat minder, want het regende zware gezondheidsklachten, zoals hallucinaties en krankzinnigheid en er vielen zelfs meerdere doden door loodvergiftiging.

Een PR-ramp dreigde. Midgley, een echte winner, belegde in oktober 1924 een persconferentie en demonstreerde de “veiligheid” van de giftige rommel door het spul over zijn handen te gieten en in te ademen. Hij vertelde de pers niet dat hij daarna een jaar moest herstellen van de gevolgen van zware loodvergiftiging. Concurrenten die waarschuwden voor de gevaren van loodvergiftiging werden met de hulp van de Amerikaanse federale handelscommissie kapotgeprocedeerd. In de jaren ’70 werd lood alsnog verboden in benzine omdat opgroeiende kinderen massaal hersenschade opliepen, maar het leed was toen al geschied.

Midgley contra de ozonlaag

Een ander probleempje, loodafzetting in de motor, loste Midgley op met een ander giftig element: broom. De succesvolle uitvinder had nu de smaak te pakken en kwam met zijn grootste “triomf”: CFK’s.

Koelkasten werken door warmte weg te pompen uit het binnenste met een vloeistof in een gesloten systeem die beurtelings verdampt en bevriest. Ammoniak, wat nu wordt gebruikt, stinkt. Dus kwam Midgley met freon, een verbinding van koolstof met chloor en fluor. Reukloos, niet brandgevaarlijk of giftig en ideaal om warmte af te voeren. De miljoenen stroomden binnen. Midgley werd overladen met medailles en eerbewijzen en werd zelfs president van de Amerikaanse Scheikundige Vereniging. De gevolgen werden zichtbaar in de jaren ’80. Freon wordt niet afgebroken en lekt naar de ozonlaag waar één molecuul freon honderdduizenden moleculen ozon verwoest voor het uit elkaar valt. Nu pas, na veel pijn en moeite, beginnen de CFK-gehaltes te dalen en herstelt de ozonlaag zich weer.

Midgley contra zichzelf

Als vijftiger kreeg Midgley polio. Hij wierp zich met volle kracht op deze nieuwe uitdaging en ontwierp een vernuftig systeem om anderen te helpen hem uit bed te takelen. Dit systeem werd hem uiteindelijk fataal. In 1954 raakte hij verstrikt en stikte hij. Zijn dood was als zijn leven. Door steeds met tomeloze energie korte-termijn oplossingen te zoeken voor problemen, deed hij zichzelf en anderen de das om.

Bronnen
Inventors Hall of Fame
The ethyl poisoned earth