Nieuws

Waarom we soms onlogisch zijn


‘Dit is een heilig boek.’ Waarom denk je dat? ‘Omdat dat in het boek staat.’ En dat moeten we dan maar geloven? ‘Ja, want dit is een heilig boek, dus staat alleen de waarheid er in.’

Dit noemen we een cirkelredenering, een poging tot logica waarbij de kern wordt gevormd door een niet te bewijzen ‘waarheid’. De meeste mensen herkennen een cirkelredenering als ze een horen of lezen. De meeste mensen zullen ook instinctief weten dat het een drogreden is. Waarom kom je cirkelredeneringen dan toch vaak tegen?

Dat is een van de vragen waar de Franse psycholoog en filosoof Hugo Mercier (universiteit van Neuchatel, Zwitserland) zich al jaren mee bezig houdt. Hij is een stuk dichter bij het antwoord gekomen na een recent experiment. Daarin krijgen mensen van allerlei leeftijden op een scherm een toneelstukje te zien, gespeeld door Playmobilfiguren.

Een meisje is haar hond kwijt. Ze vraagt aan allerlei omstanders of die haar dier hebben gezien. Een vrouw zegt dat de hond naar links is gegaan omdat ze dat heeft gezien. Een tweede vrouw zegt dat de hond naar rechts is gegaan, omdat de hond naar rechts is gegaan. Welke van deze twee getuigen geloof je?

De meeste kinderen en volwassenen kiezen voor mevrouw één. Maar kinderen tot 4 jaar kiezen in meerderheid voor mevrouw twee, die duidelijk een cirkelredenering bezigt (‘het is zo omdat het zo is’). Blijkbaar komt logica met de jaren. Toch kiest ook een niet geringe minderheid van de volwassenen voor mevrouw twee. Als reden geven ze aan dat het een lekker simpele verklaring is.

Blijkbaar herkennen volwassenen een cirkelredenering, maar kiezen ze soms er voor om even te vergeten dat het een domme manier van argumenteren is. Bijvoorbeeld als een sociale setting (een gesprek met je gelovige buurman) belangrijker is dan de waarheid achterhalen.