Waarom we nooit werkloos worden


mensenmassa

Door automatisering en robotisering zullen de komende twintig jaar in Nederland tussen de twee en drie miljoen banen verdwijnen, voorspelt adviesfirma Deloitte in een rapport. Nu zijn al 286.000 studenten met een studie bezig die hen opleidt tot een bestaan als werkloze. Dat werk wordt overgenomen door machines, staat in hetzelfde rapport te lezen.

De waarschuwing van Deloitte is de laatste in een lange reeks doemtijdingen door bedrijven, adviseurs en wetenschappers. We zijn bezig ons eigen werk op te heffen; straks zijn we allemaal werkloos. Maar is dat wel zo? Om die vraag te beantwoorden is het gek genoeg nodig om in het verleden te duiken.

‘In 2000 zullen machines zo veel produceren dat iedereen […] onafhankelijk en rijk zal zijn. Met ondersteuning door de overheid zullen zelfs gezinnen waarin niemand werkt een jaarlijks inkomen van 30.000 tot 40.000 dollar hebben. Hoe je betekenisvol moet ontspannen wordt een groot probleem. [..] Er komt een plezier-georiënteerde samenleving vol gezonde degeneratie.’

Dat schreef het blad Time op 25 februari 1966. En ze waren zeker niet de eersten die zich zorgen maakten over hoe machines het werk zouden overnemen. De beroemde Britse econoom John Maynard Keynes (1883 –1946) was al voor de Tweede Wereldoorlog bang voor massale verveling door automatisering.

Automatisering heeft ons wel meer tijd gegeven, maar die hebben we moeiteloos gevuld met allerlei bezigheden. Aan het huishouden besteedde de gemiddelde westerse mens in 1912 bijvoorbeeld 56 uur; nu is dat 45 uur. Waar zijn die elf uur gebleven? Onder andere in de file. We werken, recreëren en winkelen dankzij onze betere vervoersmiddelen verder van huis. En we doen meer werk buiten kantooruren, dankzij smartphone en e-mail.

Als het verleden een indicator is, dan zal nog meer automatisering waarschijnlijk tot nog meer bezigheden leiden. Nu informatie het belangrijkste handelsgoed aan het worden is, zullen daar meer banen komen. Dat is nu al aan de gang, wie had tien jaar geleden van een social media specialist gehoord? We gaan wellicht ook nóg verder reizen voor werk en ontspanning omdat onze transportmiddelen nog sneller worden. Als genoeg mensen dat doen, dan staan we nog meer in de file, op de weg, het spoor en zelfs in de lucht.