Waarom we niet kunnen uitleggen hoe iets ruikt


Orang Asli weten hoe iets ruikt

Hoe ruikt pas gemaaid gras? Of koffie? Hoe zou je de geur van kokos omschrijven? We hebben verbazingwekkend weinig woorden voor hoe iets ruikt. Vergelijk het maar eens met onze woordenschat om kleur aan te duiden, die is vele malen groter. Iets kan blauw zijn, maar ook azuur, lichtblauw, korenblauw, cyaan, staalblauw of navy. Maar het geurverschil tussen oude en jonge kaas omschrijven? Vergeet het maar.

Taalkundigen verklaarden dit gebrek aan vocabulaire voor geuren met de weinig belangrijke rol die ruiken tegenwoordig in ons leven speelt. We hoeven zelden uit te leggen welke geur iets heeft, tenzij we wijn proeven. Maar klopt dat wel? Onderzoekers van het Max Planck Institute for Psycholinguistics in Nijmegen wilden weten hoe het precies zit.

Ze trokken het Maleisische regenwoud in en begonnen te praten met Orang Asli, de oorspronkelijke inwoners van Maleisië. Die zijn verwant aan de Aboriginals in Australië.Twee stammen werden onderzocht; de ene leefde als jagers en verzamelaars diep in het bos, de andere stam bleef op een open plek en verbouwde voedsel. Beide stammen werd gevraagd om naar een kleurentabel te kijken en de kleuren te benoemen. Ook kregen ze zestien geuren om te omschrijven.

Beide stammen hadden geen probleem met de kleuren, die ze goed en nauwkeurig konden omschrijven. Maar de geuren was een ander verhaal. De boeren wisten bijvoorbeeld niet goed hoe ze geur van knoflook onder woorden moesten brengen. De jager-verzamelaars daarentegen wisten dat heel precies uit te leggen in hun oorspronkelijke taal. Ze hadden veel meer woorden voor geur.

Volgens de onderzoekers heeft het hebben van woorden voor geur dus alles te maken met noodzaak. In het regenwoud groeien alleen al 850 soort orchideeën, waarvan sommige erg giftig. Weinig zonlicht dringt door tot de grond van het bos, dus is het belangrijk om uit te kunnen leggen hoe een bloem ruikt. De boeren vertelden dat ze het bos vaak wat eng vinden, ze gaan er liever niet alleen naartoe. Niet alleen wisten ze de geuren van het bos slechter te omschrijven, sommige woorden voor hoe iets ruikt waren zelfs taboe geworden.