Vandaag kortste dag


stonehenge

De midwinterse zonnewende is vandaag, om kwart voor twaalf. Dat is de jaarlijkse gebeurtenis wanneer de zon zijn meest zuidelijke declinatie bereikt. Met andere woorden, als de Noordpool het verste is gekanteld – 23,5 graden – van de zon. Dat levert vandaag de minste uren zonlicht van het jaar op.

In Nederland betekent dat minder dan acht uren daglicht. Het verschil met 21 juni, als de midzomerse zonnewende plaatsvindt, is bijna negen uur. Op het zuidelijk halfrond is de situatie nu precies andersom, de dagen zijn lang en de nachten kort. Op de Zuidpool gaat de zon vandaag helemaal niet onder. Op de Noordpool wordt het daarentegen niet licht.

Mensen in noordelijke streken gedenken de zonnewende in toenemende mate. De bekendste viering is bij Stonehenge in Engeland. Daar staat een 5000 jaar oude cirkel stenen waar de Kelten al de kortste dag hebben ingeluid. Een opening in de stenen wijst precies naar de plek waar op de kortste dag de zon opkomt. Een dergelijke opening is er ook voor de midzomerse zonnewende.

Het bewijst dat mensen al vroeg doorhadden wat het jaarlijkse ritme van de zon is. Het speelde een grote rol bij hun godsdiensten, die vaak op de zon waren gericht. In recente jaren is dat gebruik weer aan het toenemen, bij Stonehenge staan jaarlijks honderden mensen te wachten op de zonsopgang van de kortste dag. Sommigen zijn verkleed als druïdes, de oude Keltische tovenaars.

In Scandinavi├ź werd (en soms wordt) het feest van Yule gevierd rond de kortste dag. Daarop wordt een boom geveld en in brand gestoken om de warmte van de terugkerende zon te symboliseren. Van dit feest zijn enkele elementen terug te vinden in onze gebruiken rond Kerstmis. Dat wordt enkele dagen later gevierd, maar heeft alles te maken met de kortste dag. Alleen heeft de kerk er ooit een andere betekenis aan gegeven, de geboorte van Jezus.