Test voor complottheorie


complot

Complottheorieën zijn lastig te onderzoeken. Dat ergens geen bewijs voor is, is voor sommige mensen bewijs dat er wel iets aan de hand moet zijn. Duistere mogendheden zullen dan immers het bewijs wel achterhouden. Ook als deskundigen proberen bepaalde aanwijzingen te ontkrachten, dan is dat voor veel gelovers in een complot juist weer nieuw bewijs. De deskundigen zitten ook in het complot!

Een Britse wetenschapper zegt nu dat hij wiskundig kan vaststellen of een complottheorie geloofwaardig is. De natuurkundige David Grimes van de universiteit van Oxford maakte een wiskundig model waar geen ‘waar’ of ‘onwaar’ uit komt rollen, maar wel een schatting van hoe lang een bepaald complot geheim zou kunnen blijven.

Complottheorieën en de vele onwaarheden die daarbij de ronde doen maken het wetenschappers en beleidsmakers knap lastig om de samenleving voor te lichten over feiten en theorieën die in de wetenschap allang algemeen aanvaard zijn. Als mensen geloven dat de maanlanding in scène is gezet door NASA, dan is dat niet zo erg. Maar als mensen denken dat vaccins een verzinsel zijn van farmaceuten en de overheid, dan is dat wel gevaarlijk.

Hoewel dat Grimes inspireerde om het fenomeen te onderzoeken, gaat zijn model er juist van uit dat complotten wel degelijk bestaan én dat ze wel eens uitkomen. Grimes noemt de onthullingen van Edward Snowden als voorbeeld: die informatie bevestigde theorieën over de activiteiten van de Amerikaanse geheime dienst.

Het model gaat uit van het aantal mensen dat betrokken is bij een complot om te schatten hoe lang een complot met succes verborgen zou kunnen blijven voordat een klokkenluider aan de bel trekt of de samenzwering per ongeluk aan het licht komt.

Als de maanlandingen echt in scène zouden zijn gezet, dan was dat volgens het rekenmodel 3,68 jaar uit zijn gekomen, zelfs als je ervan uitgaat dat mensen heel erg goed zijn in geheimen bewaren. Grimes heeft zijn model ook toegepast op theorieën dat klimaatverandering een verzinsel is, dat vaccinaties onveilig zijn en dat farmaceuten een geheim wondermiddel tegen kanker achterhouden.

Om een complot vijf jaar geheim te houden, zouden er minder dan 2.521 mensen op de hoogte moeten zijn. Een samenzwering honderd jaar laten overleven, kan alleen als er minder dan 125 samenzweerders zijn.