Taal met een twist in Ethiopië


hamar

Een taalkundige van de Universiteit Leiden heeft een unieke taal gevonden in een uithoek van Ethiopië. Linguïst Sara Petrollino schreef de eerste uitgebreide grammatica van het Hamar, een taal met een twist. In de meeste talen is een zelfstandig naamwoord mannelijk, vrouwelijk of onzijdig. Petrollino ontdekte echter dat in het Hamar elk zelfstandig naamwoord zowel vrouwelijk als mannelijk kan worden gebruikt.

De toekenning van een mannelijk of vrouwelijk geslacht gebeurt in het Hamar bijvoorbeeld om er de omvang van een object mee aan te geven. Een groot imposant gebouw is vrouwelijk, terwijl een klein onbenullig gebouwtje een mannelijke vervoeging heeft. Ander voorbeeld: wanneer een verhalenverteller extra nadruk wil leggen op een bepaald element in zijn tekst, zal een mannelijke vervoeging hem daarbij helpen.

In haar proefschrift beschrijft Petrollino ook een uniek systeem uit het Hamar om de afstand tot een object aan te duiden. Waar we in het Nederlands niet veel verder komen dan het onderscheid tussen dichtbij (dit boek) en verder weg (dat boek), kan iemand in het Hamar ook aangeven of een object zich bijvoorbeeld hoger, lager, of op hetzelfde niveau als de spreker bevindt. Niet gek als je bedenkt dat de sprekers in de bergen wonen.

Hamar wordt gesproken in het Zuid-Westen van Ethiopië. De herders van de Hamar-gemeenschap bewonen de Lagere Omo Vallei, een gebied dat op de UNESCO Werelderfgoedlijst staat. Ongeveer 46.500 mensen spreken de taal. De gemeenschap en haar manier van leven staat momenteel onder druk. Zo had de aanleg van een grote dam in Omo Rivier veel impact, en wil de overheid van de Omo Vallei één grote suikerbietplantage maken.

Om research te doen verbleef Petrollino tien maanden lang in de Hamar-gemeenschap. Dat veel stamleden haar dissertatie zullen gaan lezen lijkt onwaarschijnlijk. Petrollino: ‘De meeste mensen leven totaal geïsoleerd, ze weten soms niet eens dat ze in het land Ethiopië wonen, dat er een continent Afrika bestaat, en dat er daarbuiten nog een hele wereld is.’