Nieuws

Supervulkaan: flexibel plafond


Supervulkaan. Het woord klinkt als iets uit een klassieke rampenfilm waarbij de regisseur op zoek ging naar niet zomaar een ramp, maar naar een megasuperramp. Maar supervulkanen bestaan echt. En als ze uitbarsten, dan heb je een catastrofe waar Hollywood een puntje aan kan zuigen.

Gelukkig zijn die uitbarstingen zeldzaam. Naar schatting elke 100.000 jaar zou de druk van magma in supervulkanen zo hoog worden dat het tot een uitbarsting kan leiden. Een doorbraak heeft een vernietigende kracht, leert het verre verleden en wordt in verband gebracht met het inluiden van een ijstijd en uitsterven van diersoorten. Bekende supervulkanen liggen in de Yellowstone (VS), Sumatra (Indonesië), Nieuw Zeeland en Japan.

Het Tobameer op Sumatra. Een supervulkaan die 70.000 jaar geleden is uitgebarsten.

Maar precies wat een uitbarsting inluidt, was nog niet ontdekt. Wetenschappers van Oregon State University hebben nu een model ontwikkelt dat nieuwe aanwijzingen heeft opgeleverd

Een supervulkaan ontstaat door zeer grote opbouw van magma dat niet door de aardkorst kan breken zoals bij een ‘gewone’ vulkaan. Ondergronds ontstaat zo een grote poel van magma die onder enorme druk komt te staan.

De ‘trigger’ voor een uitbarsting zit ‘m in temperatuur en de vorm van de zogeheten magmakamer. Het ‘dak’ van de magmakamer bestaat uit gesteente dat mee veert met de opbouwende druk in de kamer. De kamer barst open zodra de rek er uit is door te hoge druk en te diepe scheuren in het plafond. Onderzoeksleider Patricia Gregg vergelijkt het met het openbarsten van een cake in de oven.

Heetwaterbron in Yellowstone.

Tot dusver namen veel wetenschappers eerdere uitbarstingen als uitgangspunt voor hun berekeningen over supervulkanen. Het model van Gregg is gebasseerd op wat er in de magmakamer zelf gebeurt. ‘Het is niet een kwestie van opschalen’, aldus een collegaonderzoeker.

Gregg noemt de Huckleberry Ridge uitbarsting in Yellowstone Park zo’n twee miljoen jaar geleden een goed voorbeeld van de vernietigende kracht van supervulkanen. Deze uitbarsting was 2000 keer krachtiger dan die van Mount St. Helens (Washington) in 1980. Supervulkanen zijn de grootst mogelijke bedreiging voor leven op aarde. In Yellowstone veert de magmakamer enkele millimeters omhoog, maar dat is volgens de onderzoeker nog geen reden voor paniek. De supervulkaan daar zou nog lang niet op uitbarsten staan.

Follow Faqtman on Twitter