Rijken blijven rijk (en armen arm)


Florence rijk

De rijken worden rijker en de armen armer. Veel mensen beweren van wel, maar is er echt bewijs voor? Een Italiaanse studie geeft antwoord: nou en of. De onderzoeksafdeling van de Italiaanse Nationale Bank heeft belastinggegevens uit 1427 en 2011 naast elkaar gelegd en kan bevestigen dat zelfs zes eeuwen geschiedenis weinig verschil maken als je familie rijk is.

Republieken werden koninkrijken, de zwarte dood waarde door de straten. Bezetters kwamen en gingen en kathedralen werden gebouwd. Maar de zes rijkste families in het Florence van nu waren ook al onder de rijkste inwoners van Florence in 1427. De onderzoekers keken daarbij naar de achternamen van mensen, ze hebben niet daadwerkelijk de stamboom van families geraadpleegd.

Een achternaam als Bernardi garandeert je bijna een goed inkomen in Florence. Heet je daarentegen Grasso, dan verdien je waarschijnlijk hooguit een modaal inkomen. De oorzaak ligt waarschijnlijk in de gildes die Florence lang hebben beheerst. De rijkste families van 1427 waren allemaal lid van een gilde. Vooral de schoenmakers, wol- en zijdehandelaren en de juristen verdienden veel geld.

Dat nakomelingen van deze succesvolle mensen uit de Middeleeuwen nu nog steeds in goeden doen zijn, duidt op het bestaan van een glazen vloer, zeggen de onderzoekers. In veel gevallen is de absolute rijkdom flink afgenomen, de sociale gelijkheid is tegenwoordig vele malen groter dan in 1427, maar bepaalde families zakken nooit door het ijs. Hoe dat precies kan, is niet duidelijk. Misschien maakt een bepaalde achternaam zo veel indruk, dat het je altijd een goede baan garandeert.

Vergelijkend onderzoek met andere landen leert dat de sociale mobiliteit in Italië veel lager is dan in bijvoorbeeld Scandinavië. In een land als de VS is de mobiliteit helemaal hoog; daar is de voordelige financiële en sociale positie van een familie vaak na drie generaties uitgewerkt, ontdekten historisch-economen.

De Italianen denken echter dat ook in andere landen met een sterke gilde-structuur mensen lang voordeel hebben van een bepaalde naam, zo schrijven ze in de Bank of Italy working papers. Dat zou dan ook gelden voor landen als België en Nederland, waar tot 1818 gildes bestonden.