Nieuws

Rendier Rudolf heeft coole neus


De neus van rendieren heeft een bijzonder koelend effect, die beschermt tegen oververhitting.

In het beroemde kerstliedje heeft Rudolf het rendier een ´hele rode neus´. Juist die neus, volgens het oorspronkelijke Amerikaanse lied, maakt arme Rudolf een beetje belachelijk. Maar de rendierneus is volgens Noors onderzoek helemaal niet lachwekkend – eerder indrukwekkend.

Koud buiten, warm binnen

Net als veel andere pooldieren hebben rendieren een uitzonderlijk goed isolerende vacht. Ideaal om warmte binnen te houden en de bittere poolwinter aan te kunnen. Maar de isolatielaag verhindert ook dat de overtollige warmte die na flinke inspanning in de spieren vrijkomt, makkelijk kan ontsnappen. Terwijl oververhitting van het lichaam door hersenschade dodelijk kan zijn (precies om deze reden is hoge koorts gevaarlijk).

Rendieren laten volgens Arnoldus Blix van de Universiteit van Tromsø en mede-onderzoekers van de Tromsø- en Oslo-universiteiten een ingenieus drie-traps systeem tegen oververhitting zien.

De onderzoekers trainden rendieren om op een loopband te draven bij 9 km/h, terwijl zij de hersentemperatuur, de temperatuur in enkele belangrijke bloedvaten in de kop, naast de ademhalingsfrequentie van de dieren maten. Aan het begin van de proef ademden de rendieren snel door de neus. Bloed dat door de bloedvaten in de neus stroomde, koelde af door het contact met de relatief koude lucht in de neusholtes, waarna het via de halsader naar de rest van het lichaam stroomde. Later, naarmate de rendieren zich langer hadden ingespannen en meer warmte was vrijgekomen, hijgden de dieren met de tong naar buiten. Door de verdamping vanaf de vochtige en goeddoorbloede tong ging veel warmte verloren.

Bij een kennelijk kritische hersentemperatuur van 39oC schakelden de rendieren op een derde en opmerkelijke koelstrategie over. Na de passage door de neus, stroomde afgekoeld bloed nu naar bloedvaten in de kop. Omdat deze bloedvaten in nauw contact staan met naar de hersenen toe lopende slagaders, koelden deze het naar de hersenen stromend bloed alvast iets af (zie tegenstroomprincipe).
Door zijn neus, kortom, houdt Rudolf letterlijk het hoofd koel.

Bron: Journal of Experimental Biology, 15 November; Beeld: Flickr.