Nieuws

Quizmaster laat je martelen


We vermoedden het al: mensen doen alles om op televisie te komen. Nu weten we: zelfs moord staat op het programma.

Het is misschien moeilijk voor te stellen als je Robert ten Brink of Lucille Werner bezig ziet, maar presentatoren hebben een enorme macht. Ze laten je soms de meest onmogelijke opdrachten uitvoeren, zoals het recente programma The Pain Game demonstreerde. Maar hoe ver kan een presentator gaan? Een Duits-Frans onderzoeksteam ontdekte dat we zelfs voor de kijkcijfers willen doden.

In 2010 werd voor de Franse televisie een documentaire gemaakt genaamd La Jeu de la Mort (het spel van de dood). Daarin werd een quiz opgenomen waarin de deelnemers elkaar elektrische schokken konden toedienen bij een verkeerd antwoord. Wat de deelnemers niet wisten, was dat de quiz nep was en dat ze meededen aan een experiment. Één van de deelnemers, die ‘Jean-Paul’ werd genoemd, was een acteur.

Scène uit The Pain Game met Dennis Weening: doodsbange vrouwen laten vogelspinnen over hun lijf lopen.

Uiteraard gaf Jean-Paul de verkeerde antwoorden. Zijn mededeelnemers mochten hem daarvoor straffen. Hoe meer foute antwoorden, hoe krachtiger de schokken. Zelfs tot het niveau waar ze dodelijk zouden kunnen zijn. Jean-Paul kermde het iedere keer uit, maar de meeste deelnemers (80 procent) schrokken er niet voor terug om de knop iedere keer weer in te drukken. Vooral omdat ze werden aangemoedigd door een echte en bekende quizmaster.

De documentaire Jeu de la Mort lokte nogal wat verontwaardiging uit. Maar er was ook kritiek dat het ‘maar’ om een documentaire ging.

Die kritiek is nu verstomd nadat echte psychologen de opnames hebben bekeken en geanalyseerd. Hun conclusie in het vakblad European Review of Applied Psychology? De autoriteit van de quizmaster zorgt er voor dat mensen over hun grenzen heengingen. Net als in het roemruchte Milgram experiment uit de jaren zestig – waarin mensen opdrachten kregen van iemand in een witte jas – is aangetoond dat we nogal braaf zijn als we een opdracht krijgen van iemand met autoriteit.

De deelnemers aan het experiment werden ook nog geïnterviewd. Ze gaven aan verbaasd te zijn over zichzelf. De meest gehoorde smoes om iemand om te brengen? ‘Ik wilde het programma niet verstoren.’

Follow Faqtman on Twitter