Psychologen onderzoeken blije astronauten


Earth_&_Mir_(STS-71)

Astronauten die terugkeren op aarde hebben bijna zonder uitzondering een bijzondere kijk op onze wereld. Pyschologen gaan nu onderzoeken hoe dat komt.

Als je eenmaal de aarde hebt gezien vanuit het raampje van een ruimtevoertuig, dan gebeurt er blijkbaar iets met je. De astronauten hebben zeggen vaak dat ze zo onder de indruk waren van de planeet die ze voor zich zagen. Het is blijkbaar zo’n sterk gevoel van verwondering, dat ze zichzelf een ander mens voelen.

De magie van een heel ander perspectief krijgen op onze planeet wordt het ‘overzicht-effect’ genoemd. Onderzoekers van het ‘Positieve psychologie’-instituut van de universiteit van Pennsylvania gaan dat nu bestuderen, samen met collega’s van andere Amerikaanse universiteiten, om de emoties die de astronauten zo vaak melden beter te begrijpen.

Ze willen weten wat die sterke emoties betekenen voor eventuele langere missies, nu er zoveel gesproken wordt over jarenlange missies naar Mars. Ook vragen ze zich af of het mogelijk is om dezelfde emoties op te roepen bij mensen die niet in de ruimte verkeren. Een volgend epxeriment dat gepland staat, gebruikt virtual reality om mensen op aarde de kans te geven de aarde vanuit de ruimte te bekijken. Mogelijk worden mensen daar flexibeler en blijer van, omdat ze zich net als astronauten meer verbonden voelen en anders tegen problemen aankijken.

De eerste resultaten zijn al gepubliceerd. Om het overzicht-effect te begrijpen, analyseerden de psychologen wat astronauten allemaal hebben verteld en geschreven over hoe het is om de aarde te zien vanuit de ruimte. Thema’s die in die teksten steeds weer terugkomen, zijn eenheid, uitgestrektheid, verbondenheid, waarneming en in het algemeen het besef van een overweldigend, levensveranderend moment.

Het moet een beetje iets zijn als de mooie plekken en zonsondergangen die we als normale mensen steeds opzoeken als we op vakantie gaan, meent hoofdonderzoeker David Yaden. Wat de astronauten beleven, is de overtreffende trap van die ervaring. Door de extreme vorm te onderzoeken, is het wellicht mogelijk om het fenomeen beter te begrijpen.

Yadens specialiteit is onderzoek naar zelfuitstijging en spirituele ervaringen. Meestal zitten zulke ervaringen vast een een religieuze context, maar niet voor astronauten. De ruimte voor Yaden zo interessant, omdat de verslagen uit de ruimte komen van wetenschappelijk ingestelde mensen die in een niet-spirituele omgeving zitten. Wat het onderwerp ook zo interessant maakt voor de psychologen, is dat het dus geen afzonderlijke ervaringen zijn, maar dat heel veel astronauten hetzelfde ervaren.