Nieuws

Poollicht vergroot ogen


Hoe dichter bij de polen mensen leven, hoe groter hun oogbol. Het effect lijkt een aanpassing aan lagere lichtniveau´s.

Dieren die ´s nachts en in de schemering actief zijn, hebben meestal grotere ogen. Zo hebben uilen grote ogen vergeleken met andere vogels van de zelfde lichaamsgrootte, en ook nachtactieve apensoorten hebben relatief grote ogen. Een grotere oogbol is om twee redenen handig in omstandigheden met weinig licht, zo is de idee. Aan de ene kant is zo een groter oppervlak aan netvlies mogelijk, de laag met lichtgevoelige cellen achterin het oog (zie: oog). Vooral voor meer van de bij lage lichtniveau´s werkende ´staafjes´. En hoe groter het oog, hoe groter de opening waar licht doorheen kan, hoe ´lichtgevoeliger´, net als bij een cameralens.

Groot oog is fijner

Onderzoekers Robin Dunbar en Eiluned Pierce van de Britse Universiteit van Oxford vroegen zich af of mensenogen ook zo´n verband met lichtniveau´s laten zien. Ja dus, bleek toen zij ruim zeventig mensenschedels uit een museum onderzochten. Mensen zijn overdag actief, maar het licht overdag is bij de evenaar het felst en neemt in de richting van de polen af. De onderzoekers maten de inhoud van de oogkassen van schedels afkomstig van onder andere (oorspronkelijke) Afrikanen, Scandinaviërs, Engelsen, Indiërs en Australiërs. Het volume van kleine glazen bolletjes, in de oogkas gegoten, gaf een maat voor de oogbol die er ooit in had gezeten. Het resultaat was een vrijwel rechtlijnig verband: van kleinste oogbollen (ongeveer 22 milliliter) bij de evenaar, tot de grootste (27 milliliter) op 60 graden noorder- of zuiderbreedte.

In het diepe zuiden of hoge noorden levende volkeren zien niet scherper dan die rond de evenaar, bleek uit de literatuur. De onderzoekers concluderen dan ook dat mensenogen zich vergrootten om de verspreiding van mensen vanuit Afrika rond de evenaar naar donkerdere streken in het noorden en zuiden bij te houden. Best snel ook, aangezien de trek uit Afrika ongeveer 40.000 jaar geleden plaatsvond.

Bron: Biology Letters, online 27 juli; Beeld: Flickr.

Follow Faqtman on Twitter