Heet en hard: plasmawinden in atmosfeer ontdekt


ESA satelliet

Voor het eerst is aangetoond dat bovenin de aardse atmosfeer zeer harde winden van superheet plasma voorkomen. Deze winden kunnen wel 10.000 graden heet worden en stromen door de ionosfeer, de atmosferische laag die van 75 tot 1000 kilometer boven de aarde loopt. De hete plasma duwt andere gassen het heelal in.

Meer dan een eeuw geleden werden dergelijke winden al voorspeld door de Noorse natuurkundige Kristian Birkeland. Hij bedacht dat geladen deeltjes van de zon door het aardmagnetisch veld bij elkaar worden gebracht. De stroom die daardoor wordt opgewekt, zou genoeg zijn om hele landen van elektriciteit te voorzien.

De Europese Ruimtevaartorganisatie ESA stuurde een vloot kleine satellieten de ionosfeer in (foto) om deze elektrische ladingen te onderzoeken. De vraag was onder andere wat met al die energie zou gebeuren. Dat antwoord is er nu, de enorme ontladingen aan energie verhitten gassen in de atmosfeer tot het punt dat ze plasma worden. Dan gaan ze stromen, tot ze met een supersonische snelheden rond de aarde razen.

Dit is een belangrijke ontdekking, omdat de plasmawinden ons informatie geven over het aardmagnetisch veld. Dat is al eeuwen aan het afzwakken en de mogelijkheid bestaat dat het gaat ‘flippen’, waarbij de noordpool in het zuiden komt te liggen en omgekeerd. Wat dat voor gevolgen zou hebben voor onze planeet, is nog niet goed te overzien.

Dezelfde satellieten die nu deze harde en hete winden in de atmosfeer hebben waargenomen, waren een tijd geleden verantwoordelijk voor nog een belangrijke ontdekking. Ze hebben zo’n 3000 kilometer onder Alaska en SiberiĆ« een rivier van gesmolten ijzer waargenomen. Deze is ongeveer 420 kilometer breed en neemt in snelheid toe. Het gesmolten ijzer stroomt richting Europa.

Zowel het plasma als het vloeibare ijzer hebben met het aardmagnetisch veld te maken. Ze geven ons meer inzicht in welke krachten op onze planeet inwerken en hoe dun de bewoonbare zone maar is. Zowel boven als onder de aarde heersen gruwelijk sterke natuurkrachten.