Nieuws

Plaaggedrag sprinkhanen uit te zetten


Eenzaam levende woestijnsprinkhanen vormen door een simpele chemische stof allesverslindende zwermen. De stof valt te remmen.

Woestijnsprinkhanen vormen sinds de oudheid een behoorlijk probleem voor de landbouw in grote delen van Afrika en het Midden-Oosten (zie). De insecten verzamelen zich in enorme zwermen van tientallen miljoenen exemplaren. Die razen over het landschap en vreten alle plantenmateriaal op dat in hun pad ligt. Nog steeds veroorzaken woestijnsprinkhanen om de paar jaar gigantische schade – in 2004 nog voor tweeënhalf miljard dollar.

Zwermvormende woestijnsprinkhanen

Biologen weten al langer dat woestijnsprinkhanen om zwermen te vormen een opmerkelijke verandering ondergaan. Waar de insecten normaal soortgenoten vermijden en een eenzaam teruggetrokken bestaan leiden, gaan zij zo gauw de aantallen sprinkhanen toenemen (door goede voedselomstandigheden na regen bijvoorbeeld), actief soortgenoten opzoeken en krijgen een opvallende kleur. Het is deze omslag van ´alleengaand´ naar ´gezelligheidsdier´ die de problematische zwermen veroorzaakt.

Onderzoek naar het mechanisme achter de zwermvorming bracht al aan het licht dat daarbij de ´neurotransmitter´ serotonine actief is (neurotransmitters brengen zenuwsignalen over; ook in het menselijk brein is serotonine belangrijk).
Nu is er de ontdekking van neurobiologen en fysiologen van de universiteit van Leuven en Cambridge (V.K.), dat na serotonine kennelijk nóg een signaalstof een essentiële rol speelt in de overgang van alleengaande naar groepen vormende sprinkhanen. De onderzoekers injecteerden alleengaande sprinkhanen met een chemische stof die deze ´eiwitkinase A´ remmen. Een controlegroep kreeg injecties met een neutraal middel, en een andere groep remmers tegen een soortgelijke eiwitkinase, om een mogelijke rol daarvan te onderzoeken. Na blootstelling aan groepen andere sprinkhanen, veranderden alleen de sprinkhanen waarbij eiwitkinase A was geremd niet in gezelligheidsdieren.

Toen de onderzoekers al omgevormde gezelligheidsdieren injecteerden met de kinaseremmer, veranderden de sprinkhanen niet terug in alleengaanders. Kennelijk speelt eiwitkinase A alleen een rol in de vroege stadia van gedrags- en kleurverandering van woestijnsprinkhanen. Hoewel nog onderzoek naar toepassing in de praktijk nodig is, levert eiwitkinase A-remming mogelijk een antwoord op sprinkhanenplagen.

Bron: PNAS, 14 februari; Beeld: Dreamstime.