Pest is ouder dan gedacht


pest patient

Mensen krijgen als sinds 4800 jaar de pest. Onderzoekers hebben sporen van de ziekte gevonden in menselijke tanden die zo oud zijn. Daarmee heeft het eerste bekende pestgeval 3300 jaar eerder plaatsgevonden dan tot nu toe gedacht.

In de Middeleeuwen zaaide de ‘Zwarte Dood’ dood en verderf en ontvolkte hele regio’s. De pest doodde ten minste een derde van de bevolking in Europa, misschien zelfs de helft. De ziekteverwekker, de bacterie Yersinia pestis, infecteerde aanvankelijk alleen dieren zoals rattenvlooien, maar sprong ooit over op de mens. Maar wanneer dat precies gebeurde, is niet bekend.

Het oudste menselijke skelet waarin bewijzen zijn gevonden voor de pest, was tot nu toe 1500 jaar oud. Er waren ook aanwijzingen dat de pest 2500 jaar geleden in Athene veel slachtoffers maakte, maar dat kon niet worden bewezen.

Wetenschappers van de Technische Universiteit Kopenhagen hebben het genetische materiaal van 101 lijken uit de bronstijd onderzocht op het voorkomen van de pest. Deze lijken werden gevonden in onder andere Rusland, Turkije, Estland en Polen. In zeven daarvan zijn aanwijzingen dat de dode leed aan de pest. Het oudste lijk is uit 2794 voor Christus.

Het DNA van de bacterie toont aan dat de pest toen nog niet zo dodelijk was als in de Middeleeuwen. Het miste een gen dat een eiwit aanmaakt dat zorgt dat het kan overleven in rattenvlooien, dus de bacterie kon alleen rechtstreeks van mens op mens worden doorgegeven. Door de ontwikkeling van de bacterie vanaf deze oude gevallen te volgen, leren wetenschappers meer over hoe de ziekte zich heeft ontwikkeld. Dat kan helpen om bij andere ziektes beter te begrijpen waardoor ze van redelijk onschuldig zich ontwikkelen tot echte killers, zoals Ebola.

Het onderzoek naar de oude pest-slachtoffers staat beschreven in het vakblad Cell.