Nieuws

Peper-en-zout vlinder bewijst evolutie (opnieuw)


Het beroemde onderzoek naar kleurverandering bij vlinders – een van de eerste bewijzen voor evolutie – kreeg onterecht kritiek.

Mensen die het niet zo hebben op de evolutietheorie van Charles Darwin wijzen graag op ´problemen´ in evolutionaire verklaringen. Dolblij waren zij toen in de jaren 1990 kritiek kwam op de beroemde experimenten van Bernard Kettlewell, die rond 1950 als een van de eersten evolutie op heterdaad leken te betrappen. Van de peper-en-zout vlinder, een normaal lichtgekleurde vlindersoort met donkere stippen, kwamen er steeds meer van een ´nieuwe´ donkere variant. Die had tegen donkere boomstammen als gevolg van industriële vervuiling een betere camouflage tegen hongerige vogels, volgens Kettlewell – en de vlinderkleur bleek erfelijk. Dat is evolutie: overleving van sommige exemplaren ten koste van anderen, door een overerfbare aanpassing.

Peper-en-zout vlinder

Kettlewell liet donker- en lichtgekleurde vlinders los, en turfde later welke vlinders over waren. In vervuilde bossen verdwenen de lichte vlinders het snelst, terwijl in onvervuilde bossen vooral de lichte vlinders overbleven. Vogels aten de vlinders: de zaak leek beklonken.

Toch ontdekten onderzoekers schoonheidsfoutjes in het onderzoek. Vlinders waren met de hand op boombasten geplaatst, bijvoorbeeld, in onnatuurlijk grote aantallen. Terwijl in de natuur peper-en-zout vlinders vaak op zijtakken van bomen rusten, om te beginnen. Er zat een luchtje aan de resultaten.

Michael Majerus van de Britse Cambridge-universiteit herhaalde jarenlang Kettlewell´s proeven met vlinders in veel natuurlijker dichtheden, en waarbij vlinders zelf een rustplek in bomen kozen. Majerus overleed helaas in 2009 op 54-jarige leeftijd, maar collega´s hebben nu zijn resultaten verzorgd. Van bijna vijfduizend vlinders koos 35% een rustplek op boomstammen, en die werden gegeten door vogels in de verhoudingen zoals gezien door Kettlewell. Intussen zijn door het opschonen van het milieu in Engeland weer de lichte ´pepers´ in het voordeel, en wel met 9% ten opzichte van de donkere variant. Genoeg voor substantiële verandering in de populatie. Ook voor eerherstel voor Kettlewell – en Darwin.

Bron: Biology Letters, online 8 februari; Beeld: Flickr, Andy Phillips.