Onze taal verandert om 14 jaar


koningin

Wetenschappers hebben een raar fenomeen binnen het gebruik van woorden ontdekt. Die lijken volgens cycli populair te worden en dan weer in onbruik te raken. Ze kwamen daar achter na het via de computer analyseren van 4,5 miljoen digitale boeken vanaf 1700 tot nu toe. Daarin is een duidelijke cyclische voorkeur te zien voor bepaalde zelfstandige woorden boven anderen. Niet dat woorden na 14 jaar verdwijnen, maar we gebruiken ze minder.

Op dit moment worden in de grote wereldtalen bijvoorbeeld de woorden ‘koning’, ‘koningin’ en prins veel gebruikt in de literatuur. Ze zijn op het toppunt van populariteit, een teken dat ze binnenkort uit de mode zullen raken. Kort geleden zijn de woorden ‘astronoom’, ‘wiskundige’ en ‘verduistering’ uit het rijtje met favorieten gevallen, terwijl ze daarvoor veel werden gebruikt.

Praten we nu meer over het koningshuis en minder over wetenschap? Daar lijkt het wel op, volgens het internationale team van onderzoekers is er sprake van een ‘manifestatie van culturele trends’, die terug te lezen is in boeken van over de hele planeet. Ineens houden schrijvers zich massaal met bepaalde thema’s bezig, terwijl andere onderwerpen net zo interessant zijn als de krant van gisteren.

Dat hoeft niets met technologie of de cultuur van dat moment te maken te hebben. Sinds de jaren tachtig is ‘Frankenstein’ een bijzonder populaire term in boeken, terwijl ‘Sherlock Holmes’ sinds tien jaar bezig is met een neerwaartse trend. Beide hebben natuurlijk niet bestaan en dateren uit de negentiende eeuw. En toch zijn ze nu onderdeel van een trend, schijnbaar spreekt het trieste monster van Frankenstein in de huidige tijdsgeest meer aan dan de pedante Holmes.

Wie het zelf wil nagaan, kan de Google Ngram Viewer online proberen, een programma waarmee de frequentie van woorden in de wereldliteratuur is te zoeken. Het onderzoek is gepubliceerd in Palgrave Communications.