Malariamiddel werkt tegen diabetes


glucose-meter

De ontdekking van het medicijn Artemisinins was een belangrijke stap voor de medische wetenschap. Het is het meest krachtige middel tegen malaria; ontdekster Tu Youyou uit China kreeg er in 2015 een Nobelprijs voor. Maar het medicijn heeft nóg een belangrijke toepassing, hebben Oostenrijkse moluculair biologen ontdekt. Het kan diabetes type 1 genezen, dat is de erfelijke variant van de ziekte.

Tot nu toe is die aandoening niet goed te genezen. Patiënten zitten hun hele leven vast aan het zelf meten van hun glucoseniveau (foto) en het toedienen van insuline, omdat hun lichaam deze stof niet aanmaakt. Al decennia wordt gezocht naar een medicijn, maar tot nu toe zonder succes. Deze vorm van diabetes is in feite een auto-immuunziekte, waarbij het lichaam de eigen insuline-producerende cellen aanvalt.

Die reactie lijkt Artemisinins niet te kunnen stoppen, maar het doet wel wat anders. De Oostenrijkers probeerden het middel uit op zebravissen, ratten en muizen met diabetes en boekten daarbij goede resultaten. De dieren gingen weer zelf insuline aanmaken. Moleculair zijn deze wezens niet verschillend van mensen, het zou bij ons ook moeten werken.

Wat Artimisinins doet, is inwerken op de zogenoemde eilandjes van Langerhans, dat zijn klompjes cellen in de alvleesklier. Deze bestaan uit verschillende types cellen, waaronder betacellen, die insuline produceren. Daarnaast bestaan ze uit alfacellen, die het hormoon Glukagon aanmaken. Dat laatste middel laat de bloedsuikerspiegel stijgen.

Uit eerder onderzoek is bekend dat alfacellen onder bepaalde omstandigheden kunnen veranderen in betacellen, waardoor de insulineproductie op gang komt. Exact dat is wat Artemisinins doet, het zet een genetische schakelaar ‘om’ zodat alfacellen massaal deze andere functie krijgen. De ontbrekende alfacellen worden vervolgens door het lichaam vervangen door nieuwe exemplaren.

Dit alles betekent nog niet dat er binnen korte tijd een medicijn tegen diabetes in de apotheek ligt. Het probleem blijft dat het lichaam van een diabeticus de betacellen blijft aanvallen. De vraag is of het lichaam snel genoeg nieuwe cellen kan aanmaken en of de vervanging van de alfacellen dit tempo ook bijbeent. Bovendien heeft Artemisinins nog een aantal belangrijke bijwerkingen, waarvoor een oplossing gevonden moet worden.

Het onderzoek is gepubliceerd in het vakblad Cell.