Nieuws

Magnetische vogelogen wijzen de weg


Speciale lichtgevoelige cellen in de ogen van vogels bevatten eiwitten die kunnen werken als een biologisch kompas.

Vogels en bijvoorbeeld zeeschildpadden vinden verbluffend precies de weg tijdens duizenden kilometers lange trektochten. Zelfs zonder informatie over de stand van zon en sterren. Daardoor kan het niet anders, volgens biologen, of de dieren bezitten een innerlijk magnetisch kompas.

Waar is het noorden?

De precieze werking van deze bijna science fiction-achtige biologische aanpassing -mensen hebben niets wat er maar op lijkt- is nog steeds een mysterie. Er zijn wel twee theorieën. Ofwel het magnetische zintuig steunt op minuscule klompjes magnetiet, ijzerhoudend verbindingen die gevoelig zijn voor het aardse magneetveld, of zogeheten ´radicaalparen´ zitten achter het dierenkompas. In de radicaalpaar-theorie, tegenwoordig het meest populair, ontstaan onder invloed van licht twee vormen van een speciaal molecuul. De balans in de verhouding tussen de twee vormen is afhankelijk van de oriëntatie ten opzichte van het magneetveld van de aarde. Veranderingen in die balans door bewegingen van het dier worden door zenuwen opgepikt.

Een Duits onderzoeksteam rapporteert nu intrigerende ontdekkingen over het magnetische zintuig van vogels. Volgens de onderzoekers van onder andere de Goethe-universiteit en het Max-Planck Instituut in Frankfurt, is de meest waarschijnlijke kandidaat voor het magneetveld-gevoelige molecuul in de radicaalpaartheorie, zogeheten cryptochroom. Bekend is dat varianten van dit speciale eiwit gevoelig zijn voor elektomagnetische velden.

Het Duitse team lokaliseerde ´magnetisch´ cryptochroom in de ´kegeltjes´ gevoelig voor UV-licht in de ogen van zowel roodborstjes als die van kippen. De moleculen kwamen alleen voor in de uiteinden van de kegeltjes, en er waren flink meer van in de ogen van trekkende roodborstjes dan in niet-trekkende kippen.
Speciale kleuringen van preparaten van de doorgesneden ogen van proefvogels brachten vervolgens aan het licht dat de cryptochroom-moleculen een vaste oriëntatie in de UV-kegels hebben.

De combinatie van waarnemingen, schrijven de onderzoekers, maakt een rol van cryptochroom en volgens de radicaalpaarttheorie in het vogelkompas erg waarschijnlijk.

Bron PloSOne 25 mei; Beeld: Flickr