Magnetische noordpool verschuift, en niemand weet waarom


Er is iets vreemds aan de hand aan de bovenkant van de wereld. De noordpool van het magnetisch veld van de aarde is aan het opschuiven van Canada richting Siberië. Dat is op zichzelf geen nieuws, maar de magnetische pool beweegt nu zo snel dat de deskundigen nu iets bijzonders moeten doen.

Eind deze maand willen ze het World Magnetic Model aanpassen dat het magnetische veld van de aarde beschrijft en de basis vormt van alle moderne navigatiesystemen. Schepen vertrouwen op dat model, maar bijvoorbeeld ook de kaarten in smartphones.

De meest recente versie van het model kwam uit in 2015 en het was de bedoeling om de eerstvolgende update te doen in 2020. Maar het magnetisch veld is zo snel aan het veranderen dat de wetenschappers het model nu al moeten aanpassen.

Dat het magnetisch veld van de aarde niet altijd op dezelfde plek zit, heeft te maken met de vloeibare ijzeren kern van onze planeet. Die is steeds in beweging en dat wordt dus bijgehouden in het World Magnetic Model. Begin vorig jaar was het model al in de problemen. Amerikaanse en Britse geologen hadden hun jaarlijke controle gedaan om te zien hoe goed het model nog alle variaties in het aardmagnetisch veld weergaf. Ze zagen dat het zo erg ernaast zat, dat bijna de toegestane limieten voor fouten in navigatie overschreden zouden worden.

Dat de magnetische polen verschuiven werd voor het eerst ontdekt door ontdekkingsreizigers en wetenschappers in de 19e eeuw in het arctische gebied in Canada. Halverwege de jaren ‘90 van de vorige eeuw versnelde de beweging zich echter van 15 kilometer per jaar naar zo’n 55 kilometer per jaar. In 2001 lag de pool onder de arctische oceaan, en inmiddels is hij dus op weg naar Siberië.

Omdat de beweging zo snel gaat, is het ook moeilijker om het World Magnetic Model correct te houden. Met nieuwe data erin zou een nieuwe versie van het model wel mee moeten gaan tot in 2020. Het was aanvankelijk de bedoeling om een nieuw model te publiceren op 15 januari, maar dat is uitgesteld vanwege de sluiting van de Amerikaanse overheid. Het instituut dat het model naar buiten moet brengen valt daar namelijk ook onder.

Ondertussen proberen wetenschappers te begrijpen waarom het magnetisch veld zo dramatisch aan het veranderen is. Ze vermoeden dat het te maken moet hebben met golven diep in de kern van de aarde en stromen vloeibaar ijzer onder Canada. Die stromen zouden het magnetisch veld onder Canada laten uitdijen en verzwakken. Daardoor ‘verliest’ dat gebied mogelijk een magnetisch touwtrekgevecht met Siberïe.