Lang leve het logboek


belgica-expeditie

Het is een van de grote gaten in de theorie dat de aarde opwarmt: waarom neemt de hoeveelheid ijs aan de Zuidpool al meer dan tien jaar toe? De Noordpool gedraagt zich volgens de voorspellingen, het ijs wordt dunner en strekt zich minder ver naar het zuiden uit. Maar de Zuidpool is eigenwijs en geeft klimaatsceptici munitie, misschien klopt de theorie wel helemaal niet.

Een van de grote hindernissen bij het bestuderen van het klimaat is dat we zo weinig weten over hoe het weer vroeger was. Pas sinds de jaren zestig gebruiken we satellieten, pas sinds het einde van de negentiende eeuw worden er betrouwbare en langjarige metingen gedaan. Wat betreft onherbergzame gebieden is er helemaal een gebrek aan data.

Tot nu. De University of Reading in het Verenigd Koninkrijk heeft voor de Zuidpool de eerste serie waarnemingen gereconstrueerd en gedigitaliseerd. Meteorologen gebruikten data die is verzameld door een aantal beroemde expedities, zoals de reis van de Belgica en de heroïsche tochten van Robert Scott, Ernest Shackleton en Roald Amundsen. Zij hebben in hun logboeken driftig aantekeningen gemaakt over wat ze aantroffen. Ook werden de logboeken van walvisvaarders in het poolgebied nageplozen op aanwijzingen over het klimaat in de twintigste eeuw.

Het resultaat is een klimaatserie die aantoont dat het klimaat op de Zuidpool op dit moment exact gelijk is aan het klimaat een eeuw geleden. Maar tussendoor is veel veranderd. Zo namen de temperaturen in de jaren vijftig sterk toe en smolt veel ijs op de Zuidpool. Sinds de jaren zeventig neemt het ijs weer behoorlijk toe. Sterker nog, door de hele twintigste eeuw vertoont het klimaat in Antarctica een golfbeweging van afwisselend warmer en kouder weer.

Wat deze golfbeweging veroorzaakt en hoe het kan dat de Zuidpool minder sterk reageert op klimaatveranderingen dan de Noordpool, moet aan de hand van deze gegevens worden uitgeplozen. Maar dit keer hebben wetenschappers in ieder geval data om hun onderzoek op de baseren.

Het onderzoek staat in het vakblad The Crysophere.