Nieuws

Kosmische explosie raakte middeleeuwse aarde


Het is ongelooflijk zeldzaam, maar toch gebeurde het waarschijnlijk in de achtste eeuw: een vernietigende kosmische explosie die het gevolg was van samensmeltende zwarte gaten of neutronensterren. De resulterende krachtige gammastraling knalde op de aarde. Toen zonder ernstige gevolgen, maar wat als zoiets nú gebeurd?

Vorig jaar bleek al dat er iets aan de hand was rond het jaar 775. Onderzoekers vonden in oeroude Japanse cederbomen een grote hoeveelheid radioactief koolstof en in het ijs van Antarctica flink wat radioactief beryllium. Die hoeveelheden konden alleen maar zijn ontstaan doordat in de middeleeuwen intenste straling op atomen in de bovenste atmosfeer ramde.

De vraag was toen: wat was de bron van deze straling? Een supernova, de ontploffing van een superzware stervende ster, kon het niet zijn. De resten daarvan zouden nu met telescopen duidelijk zichtbaar moeten zijn, wat niet het geval is.

Ook de recente suggestie van een ongewoon krachtige zonnevlam werd in twijfel getrokken: de daarbij vrijkomende energie zou niet voldoende zijn om de enorme hoeveelheden gevonden radioactieve stoffen te verklaren. De energie die ontstaat bij een gammaexplosie is dat wel, schrijven Duitse wetenschappers nu in Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.

De botsing van zwarte gaten en neutronensterren duurt maar enkele seconden, maar dat is voldoende om een golf van gammastraling door de Melkweg te sturen. Zo’n explosie op een afstand van 3000 tot 12.000 lichtjaar moet de aarde in de middeleeuwen hebben geraakt, volgens de onderzoekers. Zij concluderen dat op basis van de spectra van kleine gammapulsen.

Waarschijnlijk merkten de mensen de gammapuls in de middeleeuwen niet: de atmosfeer moet de klap hebben geabsorbeerd, met alleen de radioactieve stoffen als resultaat.

Wat als zoiets opnieuw gebeurt? Een kosmische explosie op dezelfde afstand als toen zouden onze satellieten uit de running halen. Een explosie op enkele honderden lichtjaren zou onze ozonlaag volledig kunnen vernietigen, met alle gevolgen voor het leven op aarde van dien.

Gelukkig komen gamma-uitbarstingen maar eens in de 10.000 tot een miljoen jaar voor. Dat de door mensen bevolkte aarde al één keer werd geraakt, was dus al bijzonder, laat staat dat het binnen afzienbare tijd nog een keer gebeurd.

Beeld: NASA/D. Berry