Is de ‘oudste kaart ter wereld’ nep?


Mellaart stenen

Het Turkse Çatalhöyük is het Walhalla van de archeologie. Onderzoekers hebben er de oudste aanwijzingen gevonden voor georganiseerde religie. Prachtige muurschilderingen en beeldjes tonen mensen zonder hoofd, mannen met erecties en volle vrouwenfiguren. Maar de beroemdste vondst uit het stadje is een simpele tekening bestaande uit een serie vierkantjes. Het zijn de huizen van Çatalhöyük zelf en het geldt sinds jaar en dag als oudste kaart ter wereld.

Maar archeologen trekken de echtheid van deze wereldberoemde 9000 jaar oude landkaart sinds kort in twijfel. Dat heeft alles te maken met de man die Çatalhöyük heeft ontdekt en de kaart vond. De flamboyante Britse archeoloog James Mellaart was wereldberoemd, volgens sommigen heeft hij zelfs model gestaan voor filmheld Indiana Jones. Hij leek een neus te hebben voor archeologische vindplaatsen, zo veel sensationele vondsten deed hij. Mellaart stierf in 2012 en liet zijn hele bezit na aan een stichting.

Mellaart oorspronkelijk onderzoek

Historici die in opdracht van die stichting sinds een maand zijn huis onderzoeken, vonden echter direct verontrustende aanwijzingen dat Mellaart het niet zo nauw nam met de waarheid. Onderzoek waarvan ze het bronmateriaal vonden, blijkt te zijn aangedikt om vondsten spectaculairder te maken. Een Trojaanse inscriptie bleek uit de dikke duim van Mellaart te komen Ook vonden ze ‘oude’ afbeeldingen in de stijl van Çatalhöyük die Mellaart klaarblijkelijk zelf had gemaakt door in steen te krassen (bovenste foto). Vervalsingen? Daar lijkt het wel op.

Mellaart is tijdens zijn leven al in opspraak gekomen. Turkije gooide hem het land uit omdat ze aanwijzingen hadden dat de Brit samenwerkte met smokkelaars. Spullen uit Çatalhöyük doken op in Europese musea zonder dat er exportvergunningen voor waren afgegeven. Maar zijn reputatie als archeoloog bleef desondanks overeind en zijn vondsten waren boven elke twijfel verheven.

Tot nu. ‘We voelen ons verraden’, zegt de hoofdonderzoeker van Mellaarts appartement. Ook de wereldberoemde kaart kan een vervalsing zijn, denkt hij. De afbeelding toont de huizen van het stadje; op de horizon is een dubbele vulkaan bezig uit te barsten. Een sensationele vondst in de jaren zestig, zowel de oudste kaart als de oudste afbeeldingen van een vulkaan. Inderdaad ligt 130 kilometer van het stadje een dubbelvulkaan die 9000 jaar geleden is uitgebarsten. Maar kan Mellaart nog worden geloofd? Niemand weet het meer zeker. Het lijkt ineens allemaal te mooi om waar te zijn.