Nieuws

Staat dit kunstwerk als enige op aarde stil?


stone-1332268_640

In Museum Voorlinden in Wassenaar staat op het moment een kunstwerk van de Duitse kunstenares Alicja Kwade. Het kunstwerk met de titel Stellar Day is een grote steen die met de klok mee om zijn as draait. Hij doet dat in precies dezelfde tijd als de aarde om zijn as draait: 23 uur, 56 minuten en 4,099 seconden.

Doordat hij een hele dag over een rondje doet, zie je de steen, die ongeveer 400 kilo weegt, alleen bewegen als je heel goed kijkt. Volgens de kunstenares draait de steen met de klok mee, ‘dus tegen de rotatie van de aarde in’. Ze beweert dat de steen daardoor “het enige ding op aarde is dat niet beweegt en dus ontheven is van de natuurwetten”.

Dat is nogal een claim. Het hele idee van natuurwetten is dat ze overal gelden. Is het echt mogelijk om iets helemaal stil te zetten door het tegen de rotatie van de aarde in te draaien?

Helaas, zo makkelijk is het niet. Nog afgezien dat de aarde zelf om de zon draait met een snelheid van 30 kilometer per seconde, draait hij ook nog eens met een enorme snelheid om zijn as. Om elke 24 uur een rondje te kunnen draaien, sjezen we in Nederland met maar liefst 1.000 kilometer per uur door de ruimte. Iets kan dus wel in dezelfde tijd om zijn as draaien als de aarde doet, maar dan heeft dat ding nog niet dezelfde snelheid en zelfs al had hij dat, dan staat hij dus zeker nog niet stil.

Om iets echt stil te laten staan ten opzichte van de aarde (op onze breedtegraad), moet het door de lucht vliegen met Mach 87 (het hoogst gehaalde door een vliegtuig is iets van Mach 20, dus twintig keer de snelheid van het geluid).

Het project doet denken aan de slinger van Foucault, die de draaiing van de aarde aantoont. De slinger behoudt tijdens het heen en weer bewegen namelijk continu dezelfde oriëntatie, terwijl de aarde draait. Op de noord- of zuidpool maakt de slinger daarom eens in de 24 uur een volledige ronde. Op de evenaar is het effect afwezig. Nederland zit daar tussenin: de duur van een omwenteling is hier ruim 30 uur. Zo’n slinger is bijvoorbeeld te vinden in de entreehal van het Huygensgebouw van de Radboud Universiteit Nijmegen. Daar hangt er sinds 2007 één met een gewicht van 110 kg aan een kabel van 13,5 meter lang.

Kunstenaars shoppen wel vaker een beetje in wetenschappelijke theorieën om een werk een mooi verhaal mee te geven. Alicja Kwade zegt voor haar werken “degelijk wetenschappelijk-artistiek onderzoek” te doen. Ze wil ‘zintuigelijke illusies’ creëren, waarmee ze de kijker dwingt om vragen te stellen over ‘het wezen van objecten en wat werkelijk waar is in de werkelijkheid die ons omringt’.