Hoe vader Anne Frank tot staatsvijand werd


Otto Frank

Wat te doen met alle Duitsers en Oostenrijkers in Nederland? Die vraag drong zich bij de overheid op na het einde van de Tweede Wereldoorlog in 1945. In het diepste geheim begonnen de voorbereidingen van operatie Zwarte Tulp, de uitzetting van alle leden van deze twee volkeren.

Die exodus is nu voor het eerst uitgebreid bestudeerd door een onderzoekster van de International Tracing Service (ITS), een onderdeel van het Rode Kruis dat zich met de Holocaust bezig houdt. Ze presenteerde haar bevindingen op een conferentie van het Simon Wiesenthal Centrum in Wenen.

Ze ontdekte dat Zwarte Tulp zo was opgezet om Nederland in zijn geheel te zuiveren van Duitsers en Oostenrijker. Of mensen nazi waren geweest en hadden gecollaboreerd, was niet belangrijk. Dus werden niet alleen fanatieke aanhangers van Hitler uitgewezen, maar ook dienstmeisjes en arbeiders. Zelfs Duitse joden die terugkeerden uit de concentratiekampen, mochten hun spullen pakken en vertrekken.

Tussen de lijsten met uitgewezenen ontdekte ze een bekende naam: Otto Frank. De vader van Anne Frank was voor de oorlog met zijn gezin naar Amsterdam gekomen, op de vlucht voor de nazi’s. Nu werd hij uitgewezen omdat hij een Duits paspoort had. Pas nadat hij vijftig gulden had betaald voor een formulier – een behoorlijke prijs in die tijd – en van drie Nederlanders een verklaring had gekregen dat hij zich goed had gedragen in de oorlog, mocht hij terugkeren. Daarop publiceerde hij de dagboeken van zijn dochter.

De ‘vijanden’ werden samengebracht in kampen. Om het grootste van deze kampen, Marienbosch, te leiden, zochten de Nederlanders een ervaren persoon. Ze stelden de voormalige leider van kamp Westerbork aan, een man die nauw met de nazi’s had samengewerkt tijdens de oorlog. Dankzij hem was de vernietiging van veel Nederlandse joden, homo’s, Roma en Sinto gladjes verlopen. Anne Frank ging via Westerbork naar Bergen-Belsen.

De onderzoekster van ITS heeft dit verhaal uit allerlei archieven moeten reconstrueren, maar veel documentatie is door de staat vernietigd. Zo is er geen volledige lijst met uitgezette Duitsers en Oostenrijkers. Desondanks heeft ze een redelijk compleet beeld kunnen krijgen van een schaamtevolle episode uit de Nederlandse na-oorlogse geschiedenis.