Hoe het geheugen werkt bij seksuele aanvallen


hoe goed zit misdaad in het geheugen

Deze week zal de FBI onderzoek doen naar de beschuldiging dat Brett Kavanaugh, die is voorgedragen voor het hooggerechtshof, zich seksueel zou hebben vergrepen aan verschillende vrouwen. Dat zou tientallen jaren geleden hebben plaatsgevonden. Wat de vraag opwerpt hoe het geheugen eigenlijk werkt bij traumatische gebeurtenissen. De wetenschap heeft daar gelukkig veel onderzoek naar gedaan.

Bij een trauma, als een verkrachting, worden de gebeurtenissen eerst opgeslagen in het kortetermijngeheugen. Daar blijven de herinneringen maar een halve minuut, voor ze door de hersens worden verwerkt richting een ander deel van ons brein waar ze meer blijvend worden gemaakt. Vooral bij dat proces vindt een belangrijke schifting plaats.

We herinneren ons later vooral wat centrale details wordt genoemd, dat wat iemand opviel tijdens de gebeurtenis. Vrouwen die een verkrachting hebben meegemaakt, kunnen soms heel goed vertellen wat voor geur de verkrachter had. Of dat ze buiten muziek hoorden. Maar niet waar de verkrachting was, of hoe laat. De geur of de muziek viel op en hoort vanaf dat moment onlosmakelijk bij de herinnering.

Vandaar dat slachtoffers later soms een op het eerste gezicht ongeloofwaardig verhaal afsteken. Ze zijn verkracht maar weten niet meer waar en wanneer. Wel dat de verkrachter naar sigaretten rook. Experts noemen verkrachting niet voor niets de misdaad waar de dader het makkelijkst mee weg komt.

Grote stress versterkt het proces waarin bepaalde details worden uitvergroot en andere verloren gaan. Politiemensen die een slachtoffer onder druk zetten om zich bepaalde dingen te herinneren, kunnen de herinneringen daardoor juist nog meer laten vervagen. Ook tijd laat details verdwijnen. We herinneren ons na tien of twintig jaar vooral nog de kern van een gebeurtenis, maar belangrijke onderdelen kunnen zijn verdwenen of zelfs zijn vervangen door valse herinneringen.

Dat maakt het onderzoeken moeilijk. Een van de vrouwen die zegt door Kavanaugh te zijn aangerand weet nog wel dat het gebeurde, maar niet meer waar of wanneer. Dat wil niet zeggen dat het niet is gebeurd, wel dat haar geheugen normaal werkt.