Nieuws

‘Het was zo’n aardige man…’


‘Hij was altijd heel beleefd.’ Of: ‘Ik heb nooit iets aan hem gemerkt.’ Buren van psychisch gestoorde moordenaars blijken bijna nooit de voortekenen te zien. Hoe komt dat?

Karst T. was niet bekend in de psychische gezondheidszorg, zo bleek al snel na zijn daad. Wellicht is dat één van de redenen waarom hij zó kon ontsporen dat hij op Koninginnedag zeven mensen van het leven beroofde. Opmerkelijk dat iemand zo ziek in zijn hoofd kan zijn, zonder dat iemand dat merkt.

Volgens een Duitse studie gebeurt dat veel vaker. De helft van de mensen met ernstige psychische problemen spreekt daarover nooit een huisarts aan, zo ontdekten onderzoekers van de Bertelsmann Stichting voor geestelijke gezondheidszorg. Mensen schamen zich voor hun psychische klachten en houden hun mond. Zo’n 8 procent probeert het subtiel ter sprake te brengen, maar de huisarts pikt het signaal vrijwel nooit op.

James Holmes.

Van de mensen die wél naar de huisarts gaan met geestelijke problemen, wordt maar 8 procent uiteindelijk gediagnosticeerd als psychische patiënt. Van de mensen die met hun problemen direct naar een psycholoog gaan krijgt 52 procent de diagnose ‘psychische problemen’. (Duitse) huisartsen zijn dus blind voor problemen tussen de oren, constateren de onderzoekers.

Ook bij James Holmes, de dader van het bloedbad in het Amerikaanse Aurora, was geen uitgebreid psychisch onderzoek gedaan voor zijn daad. Net als veel andere massa-moordenaars ging hij van rustige burger – hij was zelf een neurobioloog in opleiding – ineens over tot een massaslachting. Ook de wetenschap kan niet goed verklaren waarom mensen als Holmes tot hun daden komen. De enige link tussen veel daders is dat ze blank zijn en tussen de 20 en 30. Vaak gedragen ze zich een beetje als een outcast of proberen ze in clubjes gezelligheid te zoeken.

Toch zijn de meeste daders niet psychotisch. Ze plannen hun daad vaak maanden van tevoren, iets dat voor iemand die psychotisch is, niet mogelijk is. Die hebben vaak al moeite om meer dan een paar uur vooruit te kijken. Vandaar dat psychologen in het proces tegen Anders Breivik getuigden dat hij toerekeningsvatbaar is is.

De onderzoekers van Bertelsmann denken dat huisartsen beter opgeleid moeten worden om psychische problemen te onderkennen. Wellicht dat er dan minder van dit soort waanzinnige massamoorden plaats vinden. Ook werkgevers hebben een verantwoordelijkheid, schrijven ze. In plaats van iemand met psychische problemen te ontslaan, zou een bedrijf beter een hulpverlener kunnen inschakelen als iemand tekenen van psychische verwardheid vertoont.

Maar of daarmee de volgende Breivik of Holmes wordt gestopt?

Follow Faqtman on Twitter