Nieuws

Het raadsel van de rekenstenen


Het is een van de raadsels van de archeologie: wat is de functie van de klei vormpjes op deze foto? Waren ze een rekenhulpje, een betaalmiddel of een boekhoudkundig instrument? Of alle drie tegelijk? Voor nu worden de vormpjes rekenstenen genoemd, omdat archeologen er wel achter zijn dat ze te maken hadden met handel in het oude Sumerië, ruwweg in wat nu Irak, Syrië en oostelijk Turkije is.

De oudste rekenstenen dateren van 8000 voor Christus, de stenen op de foto zijn gevonden in Turkije en komen uit het derde millennium voor Christus. Rond die tijd begonnen de rekenstenen langzaam te verdwijnen. Tegelijk begonnen de Sumeriërs met het ontwikkelen van een schrift. Dat, zegt een Britse archeoloog, is een aanwijzing dat de steentjes vooral boekhoudkundige waarde hadden.

Een groep van archeologen rond John MacGinnis van Cambridge University (GB) heeft in Turkije een opgraving gedaan van Sumerisch kantoor waar een soort marktmeester zat. Ze vonden naast de rekenstenen ook stempels, gewichten en kleitabletten met spijkerschrift. Door de inrichting van het kantoor denkt MacGinnis dat boeren hier hun vee, graan en andere producten leverden. Ze kregen dan een rekensteen in een vorm die correspondeerde met het product dat ze hadden geleverd.

Die stenen konden ze dan bij een ander kantoor afgeven om te laten noteren wat ze hadden geleverd. Of ze konden wellicht met de stenen naar een andere boer om ze te ruilen voor andere producten. Het kantoor dateert uit de eerste eeuw voor Christus, een aanwijzing dat de stenen veel langer werden gebruikt dan eerst gedacht. Ze bestonden naast het schrift en hadden dus een duidelijke functie die niet door het schrift kon worden vervangen. Net zoals wij nog altijd met de hand schrijven terwijl we ook tekstverwerkers hebben, zo bleef dit systeem bewaard terwijl mensen al konden schrijven.

Het onderzoek is gepubliceerd in het Cambridge Archaeological Journal.