Heeft mens kompas in hoofd?


kompas

Je komt op een station aan in een vreemde stad. Het is midden in de nacht, het is dus donker. Na een tocht door allerlei bochtige gangen kom je buiten. Welke kant is het noorden? Als je een hond, rendier of trekvogel bent, is die vraag zo te beantwoorden. Zij bezitten een zintuig dat fungeert als een kompas. Maar hoe zit het met mensen? Hebben die net zo’n zintuig?

Sommige wetenschappers hebben beweerd van wel, maar tot nu toe ontbrak echt bewijs daarvoor. Maar dat kan nu veranderen. Aan het California Institute of Technology (CIT) zijn experimenten gedaan die lijken te suggereren dat ook mensen het aardmagnetisch veld kunnen voelen. Het gaat om een test met een beperkt aantal (24) proefpersonen en de resultaten zijn nog niet gepubliceerd.

Veel is nog onduidelijk over magnetische gevoeligheid; zelfs bij de dieren van wie we zeker weten dat ze het wél hebben. Zo zijn er twee theorieën over hoe het werkt. Volgens de ene theorie hebben deze dieren eiwitten in hun ogen die het noorden aanwijzen, zogenoemde cryptochromen. Hoe deze eiwitten werken, is niet bekend. Een andere theorie is dat kleine ijzerdeeltjes in de cellen letterlijk fungeren als kompasnaalden en dieren zo hun richtingsgevoel geven.

Welke van deze twee theorieën klopt, en hoe het bij de mens werkt, is niet bekend. Dat de mens iets voelt als het om magnetisme gaat, lijkt wel waarschijnlijk. Aan CIT werden proefpersonen in een kooi van Farraday gestopt, een aluminium doos die geen magnetisme van buiten doorlaat. Vervolgens werd met elektrische spoelen een magnetisch veld gecreëerd dat net zo sterk is als het aardse.

Tegelijk kregen de proefpersonen een hersenscan. Daarop was te zien dat de hersenactiviteit omhoog ging als het magnetische veld werd verplaatst. Dat is een teken dat de hersens iets oppikken. Maar wat? Daarvoor moeten meer experimenten worden gedaan. Een laboratorium in Nieuw-Zeeland gaat het experiment overdoen, om te kijken of er verschil is met het noordelijk halfrond. In Japan begint binnenkort een ander groot project om eindelijk te ontdekken hoe goed wij zijn bij het ontdekken van noord en zuid.