Nieuws

Goochel-truc met seks redt mierenkolonie


´Sociale´ insecten als bijen, mieren en wespen, ´doen´ het in de voortplanting anders dan de rest van de dierenwereld. Gebruikelijk is dat mannetjes en vrouwtjes elk een set chromosomen (chromosomen zijn de lintvormige structuren in de kernen van cellen, grotendeels van DNA, waarop de genen zitten) bijdragen aan de nakomeling. De sekse wordt doorgaans bepaald door X-Y chromosomen (vrouwtjes zijn XX, mannetjes XY).

Werksters uit mierenkolonie

Bij sociale insecten zijn exemplaren uit een normale bevruchting, met een dubbele set chromosomen, vrouwtjes. Onbevruchte eieren, met een enkele set chromosomen (van de moeder), worden mannetjes. Het afwijkende genetische systeem is volgens biologen bepalend geweest voor de evolutie van de enorme samenwerkende kolonies van sociale insecten. In die kolonies planten werksters zich niet voort maar helpen de wel eierleggende koningin, omdat ze meer verwant zijn aan elkaar en de koningin dan aan hun eigen kinderen, zo is de gedachte. Groot nadeel van dit genetische systeem is dat op den duur alle mannetjes -omdat ze hun chromosomen van de moeder erven- nagenoeg dezelfde genen hebben als de koningin. Een levensgroot risico, omdat uit eitjes met twee sets chromosomen met dezelfde genen, ook mannetjes komen, maar die onvruchtbaar zijn. De meeste sociale insecten laten dan ook strategieën zien die deze voor de kolonie desastreuze ontwikkeling tegengaan, zoals naar andere kolonies vertrekkende mannetjes.

Een team onder leiding van Laurent Keller van de universiteit van Lausanne, Zwitserland, analyseerde gen-frequenties in kolonies van de superlangsprietmier. De onvermijdelijke conclusie was dat koninginnen enkel-chromosomige eitjes maakten met alleen mánnelijke chromosomen. Het betekent dat de mannelijke en vrouwelijke genen in deze mierensoort altijd gescheiden blijven, en nooit sprake is van menging waarbij inteelt ontstaat. Door de aanpassing kan de superlangsprietmier snel vanuit een enkele kolonie nieuwe kolonies stichten die zich verspreiden naar nieuw leefgebied zonder gevaar voor inteelt, schrijven de onderzoekers. Waarschijnlijk hierdoor is het een van de succesvolste mierensoorten op aarde.

Bron: Proceedings Royal Society (online, 2 feb.); Beeld: Dreamstime