Evolutie in maar 150 jaar


stekelbaars

Is voor evolutie miljoenen jaren nodig? Nee hoor, een visje uit een Alpenmeer toont aan dat het ook in anderhalve eeuw kan. De driedoornige stekelbaars was in de Bodensee, het grote meer op het drielandenpunt Zwitserland, Oostenrijk en Duitsland, onbekend. Het visje kwam wel in noordelijkere streken voor, zoals in de Benelux.

Omdat het een mooie vis is, werd hij in de negentiende eeuw in aquariums gehouden – dit was voor tropische vissen naar Europa kwamen. Vanuit gevangenschap moeten een paar van deze visjes in de Bodensee terecht zijn gekomen. Vanaf ongeveer 1860 zwemt deze soort daar ineens rond.

Sterker nog, in de Bodensee heeft zich in de tussentijd een nieuwe soort stekelbaars ontwikkeld, ontdekte het Zwitserse onderzoeksinstituut Eawag. Door de nieuwe, gevaarlijkere omgeving hebben de stekelbaarzen langere en sterkere stekels gekregen. Ook is hun huid dikker geworden en het rood op hun onderkant is aan het vervagen. Daardoor zijn ze minder goed te vangen door roofvissen.

Die aanpassingen hebben geholpen. De Bodensee stekelbaars is een echte overlever. De vissen komen ondertussen zo veelvuldig voor, dat de vissers in het meer er last van hebben. De taaie en stekelige vissen worden puur als bijvangst gezien. Ze worden tegenwoordig teruggegooid.

Snelle evolutie is niet ongebruikelijk. Sommige bacteriën kunnen zich in enkele jaren evolueren. In het Victoriameer in Afrika komt een baars voor die in slechts 15.000 jaar van één soort in vijfhonderd soorten is geëvolueerd. Maar dit is voor het eerst dat een dergelijke snelle evolutie zich recht onder onze neus heeft afgespeeld.